Akılsal bir etkinlik ve üretim olarak felsefenin özgül yapısı ve an lamı üzerine düşünen, aralarında Leo Strauss ve Gilles Deleuze gi bi birbirinden oldukça farklı yaklaşımlara sahip olanların yer aldı ğı yakın dönemin başlıca felsefe tarihçilerinin, bu etkinliği Modern Çağlar'a ait bir filozof örneğinde anlamaya çalıştıklarında, Spinoza'ya özel bir yer ayırmaları dikkate değerdir. Spinoza, hayatı ve düşünceleriyle, felsefenin, varolan toplumsal anlamlandırma çer çevelerine aykırı olan, onları kıran, "sapkın" yöneliminin mükem mel bir örneğidir. Üstelik bu örneğin, Nietzsche ya da Heidegger gibi bize zaman olarak oldukça yakın filozoflarda olduğu gibi, fel sefenin kendi yapıbozumuna doğru hızla ilerleyen bir sürece gir mediği, tersine, görkemli bir yapı, bir metafizik olarak var olduğu bir döneme ait olması onu daha da ilginç kılmaktadır.
Deleuze, Spinoza'nın pratik felsefesine ayırdığı kitabında (G. Deleuze, Spinoza, Philosophie praticjue, Edition de Minuit, Paris, 1981; ilk baskısı P.U.F., 1970), onun içinde yaşadığı toplum tarafın dan dıştalanışıyla felsefesinin içsel "sapkınlığı" arasındaki bağı, Nietzsche'ye, özellikle de Ahlakın Soykütüğü'ndeld görüşlerine göndererek kurmayı dener: filozof küçük görülme, yoksulluk ve iffet gibi bu dünyadan elini eteğini çekmiş olmanın çileci değerle rini benimsiyor gibi görünmekle birlikte aslında bir anlamda "ha yat dolu" yaşamının tadını çıkarmaktan başka bir şey düşünme yen bencil bir bu dünyalıdır. Nietzsche'nin belirttiği gibi, eğer o ilk kez ortaya çıkışından beri yalnızca seyreden insanın yerleşik tiple rinde görünmeyi, bir rahip, bir büyücü, kısacası bir din adamı tü ründen bir kılığa bürünmeyi seçtiyse, bunun tek nedeni, onun, varlığını sürdürme kaygısıdır. Yalnızca bu kaygıyla, felsefenin tini ve filozof, kılık değiştirmiş, gizlenmiş, kaçmıştır. Bir filozof olarak yaşayabilmek için o, hayata düşman olarak duyulan küçümsemek ve onlardan uzak durmak zorunda kalmıştır, (fr. çev: Pardelâ bien et mal, La genealogie de la morale, Gallimard, Paris, 1971). Din adamı nın en iyi örneğini oluşturduğu çilekeş yaşam biçimi ve onun da yandığı değerlerin, bir ideal olarak içinde filozofu da kapsayacak tarzda, bütün kültürel, düşünsel hayata yayılmış olması durumu nu, Nietzsche kozmosa ilişkin şu imgeyle anlatır.
"Uzak bir yıldızdan okunduğunda bizim bu dünya daki varoluşumuz, yerkürenin çilekeş bir gökcismi ol duğunun büyük harflerle yazılmış olduğu bir metin gibidir. Oradan bakıldığında kibirli, her şeyi küçüm seyen, kendinden ve üzerinde yaşadığı küreden hoş nutsuz, ama bunun doğurduğu acıdan da keyif alan insanların toprağı olan bir yıldız gibi parıldarız." (bkz. Pardelâ, s. 307)
Aslında, Nietzsche'ye bakılırsa, din adamlarının ve temsil et tikleri çilekeş yaşama biçiminin ne belli bir sosyal sınıfa ne bir ırka ne de belli bir çağa ait olmadığı açıktır. Dolayısıyla bu hayat düş manı insan türünü doğuran şey, yine hayatla ilgili çok temel bir gereksinme, hayatın kendi çıkarlarının bir gerektirmesi olmalıdır. Düşünme, dünyadan elini eteğim çekmiş bir sofu ya da filozofun benimsediği yaşam biçimi olan vita contemplativa, tarzında olsun, bunun nedeni yine hayatla ilgili bir duygu, bir korku ve varlığını sürdürme kaygısıdır. Vita contemplativa ideali vita activa isteği nin, tehlikeli bir ortamda varlığını sürdürebilmek için başvurduğu bir kılık değiştirmeden başka bir şey değildir. "Çilekeş rahip, der Nietzsche, başka türlü yaşama, başka bir yerde yaşama isteğinin ete, kemiğe bürünmüş biçimi, bu isteğin doruğu, en ateşli biçimi ve asıl tutkusudur." (Pardelâ, s.310)
Günümüzün insanı ve filozofuyla ilgili olarak bu görüşlerin den çıkardığı sonuçlar bir yana bırakılırsa, Nietzsche'nin teoria ile praksis, seyirsel hayatla eylem arasında "kılık değiştirme" terimiy le kurduğu bu ilişkide, yakın dönemin Modernlik eleştirilerinin si yaset felsefesindeki en önemli iki örneğini vermiş olan Leo Strauss ile Hannah Arendt arasında (aslında hiçbir zaman gerçek bir diya log haline dönüşmemiş) bir tartışmanın gizli öncülleri var gibidir. Her ikisi de Modernliği siyaset felsefesi açısından köklü bir biçim de eleştirmiş ve bu eleştirilerini Modernliköncesi bir dönemi, An tik Yunan'ı model alarak geliştirmiş olan bu iki düşünür arasında ki en önemli karşıtlıklardan birisi, L.Strauss'un vita contemplativa'yı en yüksek yaşama tarzı ve felsefeyi de onun en üstün ürünü olarak görürken, H.Arendt'in vita activa'yı yüceltmesidir. L. Stra uss, modernlik eleştirisini, vita contemplativa'nın (Machiavelli'den bu yana) değerden düştüğü, felsefi düşüncenin en iyi ve en doğru olanı aramayı bırakıp gerçekleştirilebilir hedeflere yöneldiği ve giderek gelişen bir süreç içinde pozitivizm ve historisizmde eri yip gitmeye başladığı savlarına dayandırır. Arendt ise, gerçek an lamda bir eylem (action) alam olan politika alanının modernlikte giderek daralması ve kamusal alanın aslında özel alana ait olması gereken (toplumsal ve ekonomik) etkinlikler tarafından kaplanma sı saptamasına dayanan bir modernlik eleştirisi geliştirir.
Nietzsche aynı tartışmayı kendi söylemi içinde yapmış ve "kılık değiştirme" kuramıyla sonuçlandırmış görünür. Aslında Strauss'da da bunu andıran bir kurama rastlamak mümkündür. Ama Strauss, daha çok felsefe söyleminin kendi içindeki dil değiş tirmesi tarzında bir kılık değiştirmeden söz eder: Felsefede düşün ce içrek (esoterique) ve dışrak (exoterique) tarzda dile getirilir. Bunlar felsefe söyleminin iki var olma biçimidir ve iki ayrı okuma yöntemini gerektirir.
G.Deleuze'ün Spinoza okuması, tam da bu kaygıları içinde barındırır. Ona göre, Spinoza, Nietzsche'nin dediği gibi, yersiz yurtsuz, ama yine de bu dünyalı biri ve Strauss'un dediği gibi, söylemini iki düzlemde okunabilir tarzda kurmuş bir filozoftur. 1632 yılında Amsterdam'da İspanyol ya da Portekizli tüccar bir ai lenin çocuğu olarak doğan Spinoza, felsefeye dönmesiyle kendi toplumundan dıştalanmayı eşzamanlı olarak yaşar. Deleuze, onun toplum dışına atılmasını, aslında filozof Spinoza'nın kendini top lum dışı olarak konumlaması tarzında anlamanın daha yerinde olacağını düşünür. Çünkü Spinoza, bir biçimde uzlaşma peşinde olan Yahudi din adamlarının günah çıkarma önerilerine uymak yerine Sinagog'dan çıkışını haklı kılacak bir savunmayı (ileride ya zacağı teolojikpolitik denemenin bir taslağını) kaleme almayı yeğ lemiştir. Bir bağnaz tarafından girişilen saldırının ardından Spino za, felsefe eğitimini sürdürmek üzere Amsterdam'dan ayrılır. Spi noza'nın, uğradığı saldırının bir anısı (ve belki de şiddetle dıştalanışın bir simgesi) olarak mantosunu sakladığı söylenir. Deleuze'ün belirttiği gibi, bu dıştalama sürecinde şaşırtıcı olan, bu olayların düşünürün hayatının ileriki dönemlerinde değil de, başında yer almasıdır. Bu, sanki Spinoza'nın felsefeye döndüğü anın sıfır nok tası olarak bu dönüşümün toplum ve filozof için derin anlamına işaret etmektedir, (bkz. Deleuze, Spinoza, s.1213)
O halde Deleuze'ün yorumuna göre, filozof, derin anlamında bir yalnız, yurtsuz ve bir yabancıdır. Yabancı olmamak, yerli ol mak, yani topluma boyun eğmektir. Toplumsallık, iyinin ve kötü nün yeri olarak boyun eğmenin de yeridir. Ama o kılık değiştire rek de olsa bir toplumda barınmak durumunda olduğuna göre, Spinoza'ya göre, hangi toplum filozofun içinde yaşamayı yeğleye ceği toplumdur? Bu toplum, filozofun hayatını sürdürme şansına en fazla sahip olduğu liberal ve demokratik toplumdur. Çünkü böyle toplumlar kendi çıkarları gereği düşünceyle değil, eylemle ilgilenir. Düşüncenin bir toplumda özgür olması önemlidir. Çünkü bu olmayınca, yani düşüncenin baskı altında olması söz konusu olduğunda, bütün diğer baskılar da mümkündür. O halde filozof için iyi toplum, demokratik toplum ve onun liberal çevreleridir. Buna karşılık filozof, hiçbir zaman kendi çıkarlarıyla devletinkileri ya da içinde yaşadığı ortamınkileri birbirine karıştırmaz. Çünkü o, toplumsallık demek olan iyinin ve kötünün ve onların temellendirdiği boyun eğmenin ötesinde bulunur. Deleuze'ün, Nietzsche'den esinlenerek söylediği gibi, o ne kahraman ne de suçludur. Zaten onun hem bu dünyalı hem de yabancı oluşunun anlamı da burada bulunmaktadır.
Spinoza'nın hayatı ve düşüncelerinin, filozoftoplum, vita contemplativa, vita activa terimleri aracılığıyla dile getirilen so runsal çerçevesinde kendi başına bir örnek oluşturduğunu belirt miştik. Spinoza daha başından beri dıştalanmış ya da kendisini dı şarıda konumlamış bir filozof olarak neye karşıdır? Ethica'mn de rinden derine polemik üslubunun kendisine karşı çıktığı "diğeri" kimdir? Ender olarak verdiği adlardan biri Descartes olmakla bir likte aslında Spinoza'nın karşı çıktığı şeyin, bir dünya görüşü ol duğunu söylemek daha doğru olcaktır. Hatta denilebilir ki o, tek bir dünya görüşünü ya da belli bir ideolojiyi eleştirmemekte, mev cut ve birbirinden farklı görünen türlü dünya görüşlerinin ortak olarak dayandıkları paradigmayı göstermekte, çözümlemekte ve eleştirmektedir. Bilindiği gibi, onu, mesela bir Althusser'in gözün de, özeleştirisinde (L. Althusser, Elements d'autocritique, Hachette, 1974 ) Spinozacı olduğunu itiraf edecek denli önemli kılan nokta budur. Spinoza'ya göre, söz konusu paradigma üç kavram üzerin de yükselir: Tanrı, Ahlak ve Bilinç. Spinoza'nın bu paradigmaya yönelttiği eleştirilerinin bedeli, onun üç başlık altında suçlanması olacaktır: Tanrıtanımazlık, Ahlaka karşı olma ve Maddecilik.
Klasik Sistemin Üç Terimi: Özgürlük, istem, Erek
Aslında Spinoza'ya göre, onun döneminde varolan dünya görüşle rinin ortak olarak içinde yer aldıkları anlam ufkunun anahtar kav ramı, özgürlüktür. O, dinsel, ahlaksal ya da politik tüm kuramla rın bir yanılsamayı, özgürlük yanılsamasını paylaştıklarını düşü nür. Ama Spinoza, aynı zamanda felsefe tarihinin tanıdığı ilk sis temli demokrasi ve düşünce özgürlüğü savunucusu olarak da bili nir. Bunun nasıl olabildiğini anlamak için, önce onun bir yanılsa ma olarak özgürlük felsefelerine yönelttiği eleştirileri hatırlatmak yerinde olacak.
Özgürlük yanılsamasının bu niteliğiyle eleştirilmesi, ona eş lik eden, onunla dayanışık olan öbür iki kavramın da hesaba katıl masını gerektirir: istem ve ereksellik. Bu terimler, geliştirdikleri dünya görüşünde, Spinoza'nın Ethica'mn I. Bölümünün ekinde serimlediğine göre, insanlar kendi davranışlarının belli ereklere sa hip olduğu kanısındadırlar. Özgür istemleriyle saptadıkları erekle ri gerçekleştirmek üzere eylediklerini düşünen insanlar, kendileri ne ilişkin olarak besledikleri bu yanılsamayı doğaya ve Tanrı'ya da yansıtırlar. Varolan her şey insan içindir. Ama insan bütün bu şey lerin mimarı olmadığına göre, bütün bunları kendisi için yaratmış. olan çok daha büyük bir özgür isteme sahip bir varlığın, Tann'nın var olması gerekir. Tanrı her şeyi insan için yaratmış, insanı ise kendisine tapınması için var etmiş olmalıdır.
Bu akıl yürütmenin birinci önermesinin dile getirdiği özgür istem sahibi insan anlayışı, Spinoza'ya göre, insanın kendi konu sundaki bilgisizliğinden başka bir temele dayanmaz. Tam bir akılcı olarak Spinoza, gerçek neden (Causa) ile sebebin (Ratio) özdeş ol duğunu düşünür: Causa şive Ratio. Doğada nedensiz ve doğadan başka bir şey yoktur. Sıkı bir belirlenimciliğin egemen olduğu var lık alanında, insanın bu açıdan herhangi bir ayrıcalık sahibi oldu ğunu düşünmek saçmadır. Ereksel neden, doğru bir nedensellik anlayışına dayanmaz, çünkü o, ereği düşünen bilinci ve onu ger çekleştirecek olan ve kendisinin hiçbir nedenin belirlemediği bir özgür istemi gerektirir. Ereksellik, özünde nedensizlik, belirlenmemişliktir. İnsan kendi isteklerini ve iştahlarını bilmekte, ama belli bir şeyi istemesinin gerçek nedenlerini bilmemekte, bu yüzden de özgürce, nedensiz olarak istediğini sanmaktadır.
İkinci olarak insanların davranışlarını yöneten ilke olarak ya rarlılık ilkesi, birinci ilkeyle, yani özgür istem ilkesiyle birleşerek doğayı iki düzleme ayırır: erekler ve araçlar. İnsanların kendilerin de ve çevrelerinde kendileri için yararlı olanı elde etmek için elve rişli pek çok araç bulunmaktadır: Yemek için dişler, görmek için gözler, beslenmek için sebze ve hayvanlar, aydınlanmak için gü neş, balıklarıyla beslenmek için deniz, v.b. Sonuç olarak insanlar bütün bu doğal şeylerin bir şey için bir araç olduğunu düşünmeye başlar. Araç olan şeyler, kendi kendilerini biçimlendirmiş olamaya caklarına ve onların mimarı insanın kendisi de olmadığına göre, bu araçerek basamaklarının tepesinde çok güçlü bir ya da birkaç varlık bulunmalıdır.
Sistemin üçüncü ve son terimi olarak Tann'yı düşünürken, insan, yine kendi hakkında sahip olduğu yanılsamayı ona yansıt maktadır: Tanrı, insan gibi özgür istem sahibidir. O, insanın çevre sinde bulduğu en güçlü varlık olan monarka benzeyen doğanın efendisidir. O halde insan ve Tanrı, büyük doğa ülkesinde bir baş ka ve ayrıcalıklı bir ülke oluşturur ve doğanın düzenini aşarlar. Söz konusu düzlemlerden birincisi ereklere sahip olabilen, üretici, yaratıcı istem ve özgürlük düzlemidir. Aralarındaki sonsuz uzaklı ğa karşın insan, Tanrı ile birlikte bu düzlemde yer alır. İkinci düz lemde ise yaratma yeteneğine ve ereklere sahip olmayan maddesel zorunluluğun kölesi, doğa düzlemidir. İkinci düzlemde yer alan doğal varlıklar anlam ve gerekliliklerini bir biçimde aracı oldukla rı bir başka istemden alırlar.
Bu varlık tasarımı, bu açıklığıyla aslında hiçbir söylemde bu lunmaz. Bu bakımdan o hiçbir yerde, ama bir biçimde de heryerdedir. Çünkü o klasik söylemin bütün örneklerinde alttan alta yer alır. Spinoza, kuramcıların çoğu kez kendi söylemlerinin yazan değil, kurbanı olduğunu düşünüyor gibidir. Özgür istem yanılsa masını hazırlayan istemci (volontariste) tuzak, açıklayıcı gücü ol dukça yüksek, çekici bir tuzaktır ve ancak Spinoza gibi dışarıdan biri tarafından görülebilir. Spinoza'nın kendisinin nasıl olup da bu sistemin dışında kalabildiğine ilişkin yaptığı açıklamayı daha ileri de görmek üzere, aslında Aristotelesçi ereksel nedenleri fizikten kovan ve bu çabayla 17. yüzyılda erekselci yaklaşıma karşı verilen savaşımın başta gelen simaları arasında yer alan Descartes'ın adı nın niçin Ethica'mn yıkmaya çalıştığı klasik erekselci sistemin iş birlikçileri arasında geçtiği sorusuna geçelim.
Gerçekten de Descartes, makinadoğa tasarımıyla doğanın (canlı cansız) tümünü ruhsuz, mekanik bir belirlenimciliğe bağla mış, ereksel nedenleri fizikten dışarıya atarak etkin nedeni merke ze koymuştur. Yalnız, makina düzeyine indirilen doğanın, res extansa'nın üzerinde, res cogitans bütün görkemiyle yükselmektey di. Descartes insanı insan yapan ruhtan söz ettiği her bağlamda, ahlakta ya da metafiziğinde, istemci söylemin öncüllerini paylaşır. Felsefenin îlkeleri'nin 37. paragrafında, insanın asıl mükemmelliği nin özgür bir isteme sahip olmasından ibaret olduğunu ve zaten onu övgüyü ya da yergiyi hak eder kılan şeyin de bu olduğunu söyler. Descartes bu sözleriyle hem insan hem de moral anlayışını ortaya koymaktadır. Spinoza, ileride göreceğimiz gibi, her ikisine de karşı çıkacaktır. 39. paragraf, özgürlüğün doğrudan deneyimle, yaşama yoluyla, kanıta gereksinme duyulmaksızın bilindiğini söy ler.
Cogito deneyimi de aslında bir özgürlük deneyimidir. Des cartes istemin aklı, bilgiyi zorunlu olarak izleyeceği, doğruyu bilen birinin zorunlu olarak doğru davranacağı tarzındaki Sokratesçi, entellektüalist morali benimsediği gibi, yalnızca doğruluğa ilişkin olarak da özgür istemin işlevini vurgular: istem doğru bilgiye ayrı ca onay vermek ya da vermemekte, onu benimseyip benimsememekte özgürdür. Kuşku kararı, felsefi bir karar olarak istemin bir ürünüdür. Metafizik Düşüncelerin IV. Düşüncesinde Descartes şöy le der:
"Kendimde böylesine büyük olduğunu yaşadığım tek şey istemim; ondan başka, daha büyük ve yaygın hiç bir düşünce tasarlayamıyorum: Öyle ki, benim Tan rı'mn imgesinde olduğumu ve ona benzediğimi bana bildiren, odur."
Spinoza'nın istemci söyleme getirdiği eleştiriler son derece önemlidir. Çünkü istem kuramı Grotius'da hukuku, Hobbes'ta egemen iktidarı, Rousseau'da siteyi temellendiren kavram olarak modern felsefenin ortak semantik boyutunu oluşturacaktır. Her ne kadar Spinoza bu eleştiriye klasik sisteme yönelik bir eleştiri ola rak düşünse de, aslında eleştirdiği bütün bir modernliktir. L. Strauss, bu konuyu politika alanına ilişkin olarak Hobbes örneğinde şöyle yorumlar:
"Özgül olarak modern olan tüm politika felsefelerini mümkün kılan koşul olarak akılcılıktan kopuş, Hobbes'un egemen iktidarı akıl olarak değil de, istem ola rak anlamasında en açık bir biçimde dile getirilir. Do ğada mevcut olmayan doğru aklın yerine egemen ik tidarı elinde tutan kişi ya da kişilerin aklı değil de, is temleri geçer." (fr. çev. La Philosophie Politique de Hob bes, Editions Belin, s.227)
Aynı sayfada Strauss, Montesquieu'nün Kanunların RuTzu'ndan şu cümleyi alıntılar: "Egemenin istemi, egemenin kendisi dir." Modernlik, ahlak olsun politika olsun, tüm pratik felsefe alanlarında istem kavramının yükselişine tanık olacaktır. Bu ne denle de, belirtmiş olduğumuz gibi, Spinoza'nm bu kavramı mer keze alan kuramlara (Modernliğin kuruluş döneminde) yönelttiği eleştiri çok ilginçtir. Bununla beraber Strauss, Spinoza'nm moder nlik paradigmasının tümüyle dışında olduğunu düşünmez. Strauss'un bu konudaki görüşlerini, Spinoza'nm dışarıdan bakma ve dışarıda olma tarzındaki yorumlanışlanna karşı bir yorum olarak daha sonra ele almak üzere Descartes'a dönelim.
Descartes'ta istem, P.F. Moreau'nun belirttiği gibi, "mutlak ve temel bir karar alma gücü" olarak (Spinoza, Editions Seuil, 1975, s.40), önemli bir işleve sahiptir. Bu güç, daha çok öncesizlik, daha önce gelenden kopuş, yepyeni olana yöneliş ya da yaratım yetene ği olarak ortaya çıkar. O, nedeni olmayan ya da kendi kendisinin nedeni olan ve mevcut olanı aşarak yeni bir gerçekliği ortaya ko yan bir özgürlük edimi kaynağı olarak tasarımlanır. Spinoza bu köklü yenilik, nedensizlik izleniminin yanılsama olduğu görüşün dedir ve bu izlenimin, nedenin gerçekten olmayışından değil, bilinmeyişinden kaynaklandığını belirtir:
"İnsanlar, o halde, özgür olduklarını düşünmekle ya nılmaktadır ve bu kanı, yalnızca onların kendi eylem lerinin bilincinde olup bu eylemleri belirleyen neden lerin bilincinde olmamalarından ibarettir. Onların öz gürlük düşüncesi, o halde, eylemlerine hiçbir neden tanımamalarından başka bir şey değildir. Çünkü on lar insan eylemlerinin isteme dayandığını söylerler; ama bunlar hiçbir düşünceye karşılık olmayan söz cüklerdir. Gerçekten de istemin ne olduğunu, bedeni nasıl harekete geçirdiğim hiçbiri bilmez ve bilmekle öğünen ve ruh için oturulacak bir yer ve yuva tasarla yanlar da genellikle gülme ya da iğrenme duygusuna yol açarlar." (fr.çev. Ethique, II, 35, sc)
Descartes'ın insanı, bir mucize eseri olarak doğanın yasaları nın üzerine çıkmış, özü düşünce olan ruh sayesinde insan doğanın düzenini kavrayarak onun sahibi ve efendisi olabilmiştir. Kuşku suz bu ayrıcalığın bedeli, kartezyen kuramda insanın içinde doğa olan bedenle bu ruhun bir türlü doyurucu bir biçimde açıklanama yan ilişkilerinin doğurduğu ve bütün bir vesile nedenci geleneğin birinci konusunu oluşturacak olan sorunlar oldu. Spinoza insan dan, onun duygu ve davranışlarından söz edenlerin, genellikle do ğal olmayan bir şeyden söz eder görünmelerim yadırgar. Sanki on lara göre, insan, bir krallık içinde bir başka krallık gibidir. O doğa nın düzenini bozan, kendi eylemleri üzerinde mutlak bir güce sa hip olan bir varlıktır. Aynı biçimde moralistler, der Spinoza, insan davranışlarında rastladıkları güçsüzlük ya da tutarsızlıkları da do ğanın gücüne değil, yine insan doğasında yer alan ne olduğu belir siz bir kötülüğe bağlarlar ve olumlu buldukları yönleri karşısında övgüler yazdıkları insan doğasına bu kez de, aynı ince ve etkileyi ci üslupla lanetler yağdırırlar. O halde istemci saplantı yalnızca Descartes'a ya da filozofa özgü olmayan, din adamları ya da moralistlerce de paylaşılan ve insan davranışlarını değerlendirme ya da duygularını açıklama söz konusu olduğunda sürekli olarak canlanan bir saplantıdır.
İstem, erek ve özgürlük kavramları, hep birlikte doğainsan ilişkisine ve insan doğasına moralist yaklaşımı belirler. Burada Spinoza'nm eleştirdiği ereğin, Moreau'nun belirttiği gibi, Yunanlı ların telos'uyla bir ilgisi olmadığını, söylanmak istenilenin bilinçli erek, daha doğrusu insanın kendisine ya da nesneye saptadığı erek olduğunu hatırlatalım. Klasik söylemin tanımladığı biçimiyle bu üç terimden istem, Spinoza'ya göre, hiçbir açık düşünceye kar şılık olmayan bir terim, özgürlük bir yanılsama, erek ise bilgisizli ğe dayalı bir önyargıdır ve bu üç terim, hep birlikte insanbiçimci(anthropomorphique) bir kozmos ve Tann tasarımını oluşturur. Bu üç terimin yalnızca yanlışlığım ya da boşluğunu göstermekle ye tinmeyen Spinoza, bunların insan zihninde oluşumunun koşul ve nedenlerinin çözümlemesini de yapar. Böylece içinde, Tann için olsun insan için.olsun, hiçbir ayncalıklı, aşkın (transcendant) düz leme yer vermeyen, ilkesi içkinlik (immanence) olan bir Doğa tasanmmın kuramsal çerçevesini çizer. Bu çerçevede insan, tıpkı diğer doğal varlıklar ve onun ruhunda olup bitenler de tıpkı doğa olay ları gibi soğukkanlı bilmenin konusu olacaktır. Kötülük ya da gü nah kavramları da bu bağlamda kullanılabilirliklerini yitirir. İnsa nın içinde olup bitenler, doğanın çok daha büyük olan diğer alanlannda olup bitenler gibi, aynı bir evrensel belirlenimin zorunlu bir biçimde düzenlediği sürecin bir parçasıdır. Böylece Spinoza Descartes'ın özenle ayırmış olduğu insan ve doğayı, aynı bir bü tün içinde yeniden birleştirir. Yalnız bu bütünün yapısı nedir? Spi noza, acaba, Descartes'ın maddesel doğada egemen olduğunu dü şündüğü ruhsuz, mekanik belirlenimciliği ruha taşımakla mı bu bütünlüğü sağlamaktadır? Bu sorulan cevaplamak için, onun ye niden tanımladığı madde anlayışını incelemek gerekir.
Öznelci yaklaşım, erekselciinsanbiçimci doğa tasarımının so rumlusudur. Öznelcilik, nedensellik zincirini altüst ederek nede nin yerine eseri geçirir ve böylece gerçekliğin tersine dönmüş ola rak algılanmasına yol açar: "Bu erekselci doktri,n doğanın düzeni ni tümüyle tersine çevirir. Çünkü o, aslında neden olanı eser ola rak ve vice versa görür." (Spinoza, Ethicjue, I. App.) Spinoza, bu tersine çevirmenin nedenini aynı yerde, öznelci ve insanbiçimci yaklaşım olarak belirler: "Burada işaret etmeye çalıştığım noktalann tümü aslında tek bir noktaya bağlıdır: insanlar ortak olarak do ğal şeylerin kendileri gibi bir erek peşinde olarak davrandıklarını varsayar ve bu düşünceyi, Tann'nın her şeyi belli bir ereğe göre yönlendirdiğinin kesin olduğunu kabul etmeye kadar vardınrlar."
Spinoza'ya göre, insanın doğaya böyle bakışı bir "çılgınlık", ama anlaşılabilir, açıklanabilir bir çılgınlıktır. Zaten onun, Spinoza'yı "insanlar"dan söz ettirecek kadar yaygın ve köklü oluşunun nedeni budur. Hatta bu zihinsel durum, insanın bilimsel düşünce evresine geçmeden önce, doğal olarak bulunduğu bir durumdur. Doğadaki ereksellik özneye yüklenen özgürlükten çıkarsanır ve insan bu özgürlüğü kendi imgesinde düşündüğü aşkın bir varlığa yansıtır. İmgelerle çalışan tasanm ve dolayımsız bilinç düzeyinde gizli olan istekler ve iştahlann nedensel ilişkisini kavramak, özgür istem kavramının boş bir düşünce olduğunu ortaya koyar. Böylece dolayımsız bilincin farkında olduğu istekle bilgisine sahip olmadı ğı gereksinme arasındaki nedensel ilişki aydınlanır. Gerçekliği kendi iştahları için bir araç olarak gören insan, eylemlerinin ilkesi olan yararlılık peşinde koşarken, doğanın gerçek düzenini gözden kaçırırken, insan eylem ve ereklerine mesafeli bir teoria, yeni bir yaklaşımla doğanın gerçek düzenini kavrayabilecektir. Bu yeni yaklaşımın modeli, geometridir. Geometricinin bir üçgeni kavra maya çalışırken takındığı tavır, benimsediği ilkeler ve sorduğu so rular, insanı ya da Tann'yı anlamak aracıyla yapılan araştırmalar da da, olduğu gibi, uygulanmalıdır. Böylece filozof insanın içinde olup bitenleri "niçin" sorusuyla araştırmayacak, onların neye ya radığını değil, "nasıl"ını, kendi iç nedensel yapısını ortaya koya caktır.
Spinoza'ya göre, estetik, etik ve fizik alanlarına ait kavramlar aynı düzlemlerde yer alır. Çünkü onlar, aynı bir gerçekliğin dile getirilme yollandır. Moralistlere yönelttiği eleştiriler, Tann'yı bir İçişi olarak tasarlayan dinbilimciler için de geçerlidir. Spinoza, kısa incelemesinde şöyle der: "İyi ve Kötü ya da Günah yalnızca dü şünme tarzlarıdır, onlar kesinlikle şeylere ya da varoluşa sahip olanlara karşılık değildir" (fr. çev: Court Traüe, VI, 7). İyi ve kötü olduğunu düşündüğümüz şeyler göreli olarak böyledir. Biz bir şe yi iyi olduğu için istemeyiz, onu istediğimiz için o şey iyidir. İn sanlar kendi varlıklarını korumak için yararlı olanın peşinde ko şarlar. İştah, kendisi için bir şeyler yaptığımız erektir, iyi, varlığın büyümesi, yararlılığın ta kendisidir. Spinoza, Ethica'mn dördüncü bölümünde "Ben iyiden, bize yararlı olduğuna kesinlikle inandı ğım şeyi anlayacağım" diye yazar.
O halde moral boyut, varlık boyutundan ayrı, onu aşan bir boyut değildir. Erdem ve güç eşdeğer terimlerdir. Strauss bunu söylemekle Spinoza'nın, mesela bir Hobbes'tan daha tutarlı bir natüralist olduğunu söyler. Çünkü Spinoza'da politika felsefesinin moral bir temeli yoktur. Hobbes hak ve güç ayrımı yaparken, Spi noza bunları özdeş olarak görür ve doğal hukuktan, hukukun in sana özgü yanını değil, varolan her şeyin hakkını anlar. (bkz. fr. çev. La Philosophie Politique de Hobbes, s.9798)
Şeylerin nesnel bilgisi, imgelem deneyimim aşıp varlığın sağ lam zeminine basmamızı ve dinsel ve ahlaksal kuralların göreceli ğinin farkına varmamızı sağlar. Onlar artık bizi, şeylerin doğası konusunda aydınlatmayan, yalnızca onlann imgelemde nasıl oluş
tuğu konusunda bize bilgi veren imgelem tarzlarıdır. Spinoza, onyedinci yüzyıldaki Galileici bilimin fiziksel ereksellikten arıttığı kozmosda hiç olmazsa estetik bir ereksellik, bir uyum arayarak te selli bulma çabalarına da karşı çıkar, estetik kuralların göreli yapı sını göstererek doğadaki uyum ve güzellikten tanrısal iyilik için pay çıkaranların çabalarının boş olduğunu ortaya koyar. H.Boxel'e yazdığı bir mektupta, güzelliğin söz konusu nesneye ait bir nitelik olmadığını, onu ele alan üzerinde bıraktığı etkiden ibaret olduğu nu belirtir. B. Oldenburg'a bir mektubunda şunları yazar:
A"Ben doğaya ne güzellik ne çirkinlik ne karışıklık yüklüyorum. Şeylerin, gerçekten de güzel ya da çir kin, düzenli ya da karışık olması, ancak bizim imgele mimizle ilişkilerinde söz konusu olabilir. Ben uyarlık tan (cohesion) yalnızca, her bir parçanın doğasının yasalarının, bir diğerinin doğasının yasalarına, arala rında karşıtlık bulunmayacak tarzda uymasını anlıyo rum."
İyi, kötü, güzel, çirkin gibi, kozmosun uyumu (harmonie cosmique) da gerçekliği çarpıtan imgelem terimidir. Bilimsel düşünce, niteliklerin yerinde bağıntılar olduğunu ortaya çıkarır ve doğadaki denklemleri gösterir.
Bütün bu çerçeve içinde Spinoza'nın Descartes'a yönelttiği erekselcilik suçlamasına dönersek, diyebiliriz ki, Descartes yüzey sel olarak değil, ama derin anlamında erekselci paradigmanın için de yer alır. insanı çözümlerken istemi devreye sokmak eğilimi onun doğruluk ve yanlışa değgin değerlendirmelerinde de dikkati çeker: İstem, aklın ona sunduğu şeyle sınırlı değildir, onun ötesine geçme gücüne her zaman sahiptir. Doğru yargı, anlığın kendisine sunduğunu aşmayı seçen istemin özgürlüğüne işaret ettiği gibi, is tem, Mesland'a yazdığı bir mektupta belirttiği üzere, sırf özgürlü ğünü kanıtlamak için yanlışı da seçebilir. İnsanı, bu ayrıcalıklı var lığı doğanın üzerine çıkaran isteme yapılan vurgu, bir yüzyılı aşan bir aradan sonra Kanf da, onu eleştiren Spinozacı çizgi ise Hegel'de yankısını bulacaktır.
Spinoza "özgür insan"ı davranışları dolayısıyla öven, yeren, ona önerilerde bulunan, ondan bir şeyler rica eden moralistin ça basının yerine etik yaklaşımı geçirmek ister. Bu, Althusser'in G.Bachelard'dan alıp Marx için kullandığı deyimle söylersek, ger çek bir "epistemolojik kopuş"tur. Deleuze, Spinoza'nın pratik fel sefesini ele aldığı kitabında, bu kopuşu, "AhlakaKarşı Spinoza" başlığı altında Adem'in yasak meyvayı yemesine ilişkin dinbilimsel ahlak söylemine Spinoza'nın getirdiği yorumu hatırlatarak an latır: "Bu meyvayı yemeyeceksin" sözleriyle dile getirilen, aslında olumsuz bir nedensel ilişki imkanının önceden haber verilmesin den başka bir şey değilken, bu sözler Adem tarafından bir ahlak buyruğu, bir yasak olarak algılanır. Aslında söz konusu olan, kar şılaşmaları uygun olmayacak iki cisim arasındaki ilişkidir. Meyva, yasak ya da onu yemek günah değil, insan kaderi için zararlıdır. Spinoza, Kötülük kategorisi altında topladığımız her şeyin, zehir lenme, hazımsızlık, hastalık gibi, ilişkileri bozan, birleşimleri çö zen olgular olduğunu belirtir ve İyi ya da Kötü yerine yararlı ve zararlıyı geçirmeyi önerir, tıpkı Nietzsche'nin şu sözleriyle anlat mak istediği gibi: "İyi ve Kötünün ötesi, en azından, yararlı ve za rarlının ötesi demek değildir." Bizim için yararlı olan anlamında iyi, kendi bağıntısı bizimkiyle doğrudan doğruya bileşen, gücüyle bizim gücümüzü arttırandır. Kötü ise, tıpkı kanın bileşimini bozan zehir gibi bizdeki bağıntıları bozandır. Aynı şey insanın diğer in sanlarla ilişkileri için de geçerlidir: İyi insan, ilişkilerini kendi do ğasının özüne yararlı olacak biçimde ve uygun olanlarla kurmaya çalışan "özgür", "akıllı" ya da "güçlü" insandır. Kötü insan, karşı laşmalarını rastlantılara bırakan, onlardan yalnızca etkilenen ve bu konuda yakınan, suçluluk duyan "köle", "zayıf" ya da "buda ladır.
"Böylece, o halde, Etik, yani varoluşun içkin kipleri nin bir örnekbilimi (typologie), varoluşu her zaman aşkın değerlerle ilişkilendiren ahlakın (morale) yerine geçer. Ahlak (morale), Tann'nın yargısıdır, Yargının sistemidir. Ama Etik, yargı sistemini altüst eder. De ğerler karşıtlığının yerine (İyiKötü), varoluş kipleri nin nicel ayrımı (yararlızararlı) geçer." (Deleuze, Spi noza, Edüions de Minuit, 1981, s. 35)
Deleuze, tam da bu noktada Spinoza'yla Nietzsche'nin gö rüşleri arasındaki bir koşutluğa dikkati çeker: Her ikisi de yasa sözcüğünün moral yasa ya da buyruğu çağrıştırmasından yakın maktadır. Oysa doğa yasasının, ahlak yasası ya da buyruğuyla hiç bir ilgisi yoktur. Daha doğrusu aralarında yalnızca şöyle bir ilişki kurulabilir: Etkileri bilen, ama nedenleri bilmeyen bilinç, bir yanıl
sama ürünü olarak nedensellik bağıntısını ahlaksallaştınr ve onu
"olması gereken" ya da "ödev" önermesi olarak anlar. Ahlak ve
onun buyruğu bilgiyi değil, boyun eğmeyi getirir ve aşkınlık kate
gorisine dayanır. Bilim ise, buyrukboyun eğme ilişkisinin yerine
bildirenbilgi ilişkisini geçirir ve içkinlik kategorisine dayanır. As
lında sorun, bu iki düzlemin kendi başına var olmasından kaynak
lanmaktadır. Spinoza boyun eğmenin gerekli olabileceğini kabul
eder, ama şu noktanın unutulmaması koşuluyla: ahlak yasası ya
da toplum yasası hiçbir bilgi vermez. Onun bilgiyle ya da bilgilen
meyle ilişkisi olumlu ya da olumsuz olabilir. Tiranın yasası düşün
ce ve bilgi edinme için zararlıyken, hoşgörülü bir toplum yasası
böyle değildir. Aynca Ahlak yasası, İbrahim ve İsa'nın yasası gibi
bir bilgiyi hazırlayabilir ya da var olma tarzları gereği onu asla
edinemeyecek olanlarda bilgi boşluğunu doldurabilir. Ama asıl so
run ontolojiyle ahlakın, Varlıkla fiatın birbiriyle kanştırılmasıdır
ve Spinoza'ya göre, bu, düşünce tarihinde çok sayıda örneğini gör
düğümüz bir yanlıştır. '':
Beden, Tutkuları ve Site
G.Deleuze, "Spinoza ve İfade Sorunu" başlıklı kitabında şu soru dan hareket eder: Spinoza (tıpkı Leibniz gibi), Kartezyen düşünce nin sorunlanm ifade kuramı aracılığıyla aştı. (Spinoza et le Probleme de L'expression, Editions de Minuit, 1968) İfade düşüncesi, Spino za'nın metafiziğinin temel kategorileri olan içkinliğin (immanence), monizmin, ruh ve beden arasındaki paralellik ilişkisinin doğ rudan doğruya temelinde yer alır. Bunun yanı sıra onun politika felsefesini ve etik dünya görüşünü de mümkün kılar.
Tann ya da Doğa olan sonsuz tözün öznitelikleriyle (attributum) ilişkisi bir ifade kuramı çerçevesinde açıklanır. Sonsuz bir varlık olan Tanrı'nm sonsuz sayıdaki özniteliklerinden her biri za manda sınırsız ve sonsuz bir tözü dile getirir. Tözün özü zorunlu olarak varoluşunu da içinde barındırdığı için, her öznitelik Tann'nın sonsuz özüyle birlikte varoluşunu da dile getirir. Bu kuram Spinoza'da Bir ve Çok, töz ve çoğul öznitelikler ilişkisini olduğu gibi, kiplerle (modus) ilişkiyi de açıklar. Töz kendini özniteliklerde dile getirir ve her bir öznitelik de bir özü dile getirir. Özniteliklerle kipler arasındaki ilişki de bir dile getirmedile getirilme ilişkisidir. Ama birinci ilişki (TözÖznitelikler ilişkisi) yalnızca bir dile getir me ilişkisi olduğu halde, ikinci ilişki aslında bir üretme ilişkisidir. Birinci ilişkinin yer aldığı düzlem natura naturans (doğa kılan do ğa) iken, natura naturata (doğa kılınmış doğa) ikinci düzlemde yer alır.
İfade ilişkisi yalnızca ontolojik değil, aynı zamanda da gnoseolojik bir ilişkidir. Bu son nokta, Spinoza'nın Causa şive ratio gö rüşüyle de dile getirilir. Şeylere ilişkin bilgilerin Tanrı bilgisi ile ilişkisi, şeylerle Tanrı arasındaki ontolojik ilişkinin aynıdır. Bu yeni ifade kuramı, Spinoza'yı, Descartes'ın öznenesne ayrımına dayak bilgikuramsal ufkunun dışına yerleştirir. Düşünce (idee), konusu nun özünü, doğasını dile getirir; o, konusu üzerinde dışarıdan ger çekleştirilen bir işlem değil, şeyin tindeki dile getirilmesidir. Dile getirme iki yönlü bir ilişki olduğu için, o, hem bir açılma, geliştir me hem de bir içerme, içine alma olarak anlaşılabilir. Bir kendisini Çok'ta dile getirirken, açar ve geliştirir; ama öte yandan o, dile ge tirilen olarak Çok tarafından kuşatılmakta, içerilmektedir. Bu içkinlik ilişkisi, Spinoza'nın panteizminin temelinde yer alır.
Deleuze, Spinoza'nın felsefesinde, ifade düşüncesinin bu denli merkezde bulunmasına karşın, felsefe tarihçileri tarafından göz ardı edilmiş ya da pek ilginç bulunmamış olmasının nedeni nin, onun bir tür taşmayla (emanation, sudur) bir tutulması oldu ğunu belirtir, (bkz. s.13) Oysa taşma kuramıyla dile getirme/üret me kuramı Tanrışeyler ilişkisi açısından son derece farklı sonuçla ra yol açar.
Spinoza'ya göre, Tann, tıpkı insan gibi, özgür istemine uya rak davranmaz. Yaratım düşüncesine, Spinozacı doğa anlayışında yer yoktur. Tann, davranışlarının belirlenmemiş olması, nedensiz olması anlamında özgür değildir. O, zorunluluğa ve yasaya uyar; ama bunlar, kendi iç zorunluluğu ve yasaları olduğu, ona yabancı bir doğanın yasaları olmadığı için, özgürlüğün bu yeni anlamında o, en özgür olandır. O, dışarıdan hiçbir zorlamaya uymaz; çünkü hiçbir şey onun dışında değildir. Tann şeyleri yaratmaz, üretir, do layısıyla da şeyler Tanrı'nm kararlarına bağımlı değildir. Araların da farklı türden bir ilişki söz konusudur. Aslında aşkın ve tek bir Tanrı'yı temel alan dinlerde yaratılanla yaratan arasındaki uçuru mu bir ölçüde kapatma isteğinin bir ürünü olarak yeniPlatoncu taşma kuramına çeşitli zamanlarda başvurulmuş ve her defasında da ortodoks çizgi tarafından sapkın bir eğilim olarak şiddetle karşı konulmuştur. Taşma kuramının aşkınlık kategorisinin beraberinde getirdiği mesafeye karşı bir tür içkinlik düşüncesini geçirme eğili mi, Spinoza'nın tutumunu andırsa da, aralarında çok önemli ay rımlar vardır.
Taşma kuramında Tanrı'dan çıkan varlıklar, ondan uzaklaş maları ölçüsünde silikleşir, değerlerini yitirir ve ontolojik ağırlıkla rından ve sonuç olarak da varlıklarından bir şeyler eksilir. O halde Bir ile Çok arasında taşma kuramı yoluyla kurulmaya çalışılan sü reklilik ilişkisinin bedeli, basamaklı bir düzen tasarımıdır. Bu dü zende sonlu, bireysel varlıklara tam gerçeklik konumu tanınma maktadır. Onların merkezi, anlamı, sebebi, kendilerinin dışında, üstünde bir yerdedir. Bu nedenle de onların amacı, bireysellikle rinden sıyrılarak Bir'e doğru yükselmek olacaktır. Sonuç olarak taşma kuramında Bir ve Çok, Bütün ve bireysel varlık arasında ku rulmak istenen ilişkide, bireysel varlık, ontolojik ve etik düzlemde geçici ve değersiz olanı simgeler. Yine bu kuramda (Plotinos'da ol duğu gibi) Şii'den diğer varlıkların çıkışı, güneşten ışığın yayılma sı gibi metaforlar aracılığıyla anlaşılır kılınmaktadır. Oysa Spinoza, bu kuramda bireysel varlığa tanınan konuma karşı olduğu gibi, aralarındaki ilişkiyi açıklamakta kullanılan bu yönteme ve dile de karşı çıkacaktır. Spinoza, taşmacı kuramın bu sakıncalarını aşma nın yolunu geometrik yöntemde arar: Güneş ve ışınlan arasındaki ilişki yerini önermeler arasındaki mantıksal bağıntıya bırakır. Bi rinci modeldeki ışığın taşması, yayılması ve böylece sonlu varlık ların oluşması yerine bir teoremden sonuçlann zorunlu olarak çık ması biçiminde anlaşılan "üretme" kavramı geçer; töz, biçim, kip, tarz değiştirerek "modification"a uğrar. Tek tözün sonsuz sayıdaki özniteliği (attributum), onun değişik adlan, değişik düzlemlerde kendini dile getirmesi olarak ondan ayrı ve ondan daha az var ya da daha değersiz değildir. Varlık, aynı kiplikte (modalite) olma makla birlikte sonsuz ve sonlu varlıklar için aynı anlamdadır. Çünkü varlık başka tarza, kipe bürünmekle doğasını değiştirmez (bkz. Spinoza et le probleme de l'expression, s. 54). Bir ve Çok ilişkisi nin, içkinlik ilişkisi olarak tanımlanması yolunda kullanılan mate matiksel yöntem sayesinde bütün varolanlar aynı bir ontoloji ve epistemolojinin eş türden ortamında eşitlenirler.
Spinoza'nın matematik modelinin, Plotinos'un metafor yo luyla açıklamalarına göre, Bir'le Çok ilişkisinin doğurduğu şu so ruyla ilişkili olarak da daha güçlü olduğu söylenebilir: Bir"den Çok'un çıkmasıyla, Bir varlığından, mükemmelliğinden bir şeyler yitirmez mi? Spinoza'ya göre nasıl bir üçgen iç açılarının yüksek sen derece olmasıyla üçgenliğinden çıkmamakta, bir şeyler yitir memekte, tersine bu sonuç altında desteklenmekte ise, Tann için de aynı şey söz konusudur. Çünkü o da çokluğu üreterek ya da kendisini sonsuz sayıdaki özniteliğinde dile getirerek kendi dışına çıkmamakta, kendi sonuçlarında varlığını, içkin bir tarzda sürdür mektedir. İkisi arasındaki ilişki artık "yaratım" dogmasında oldu ğu gibi zamansal bir önceliksonrahk değil, matematiksel kanıt modelinde olduğu gibi mantıksal bir önceliksonralıktır. Spino za'da her şey Tann'da erimez; ama şeyleri bilmek için, tıpkı bir ka nıtın öncülü gibi, önce Tanrı'yı bilmek, tanımlamak gerekir.
Deleuze, Spinoza'da ifade kuramı üzerine kitabının "İçkinlik ve İfade'nin Tarihsel Öğeleri" başlıklı bölümünde taşma kuramını Platoncu "Katılma" (participation) sorununda hazırlayan öğeleri ele alır. Platon, varsayımsal olarak türlü katılım tarzlarından söz eder: Katılanın katılmandan bir pay alması, onu taklit etmesi ya da ondan bir daimonion alması, bunlar arasında yer alır. Bu model lerden üçü de katılman açısından sorunludur. Pay alma, katılmana da çokluğu ve bölünmeyi sokar; taklit İde'yi bir model olarak ala cak olan bir sanatçıyı gerektirir ve hem sanatçı hem demon bir ara cı olarak katılmana ve katılana dışarıdan bir zor uygulanmasını beraberinde getirir. Ama en önemlisi, üç model de katılan açısın dan düşünülmüş ve güç ya da etkinlik katılana kaydırılmıştır. YeniPlatoncu taşma modeli, bu durumu tersine çevirme çabası ola rak anlaşılabilir. Bu modelde katılım, katılmanın içindeki bir hare ket ilkesiyle açıklanmaya çalışılacaktır. Burada katılman, çokluğu oluşturmak için kendi dışına çıkmaz, kendinde kalarak verir. Böy lece katılım, vermeye dönüşerek taşma (emanation) olur. Taşmacı kuramda Neden, verici Neden; verici, İyi ya da Erdemdir. Dolayı sıyla bu katılım bağlantısında artık katılman terimine de yer yok tur. Çünkü Bir, kendi verdiklerine karşı üstündür. O, verdiği şey değildir. Platoncu kahlınankatılan bağıntısı yerine veren, verdiği şey ve aha üçlü bağıntısı geçmiştir.
Aslında taşma kuramının Neden anlayışı ile içkin neden an layışı arasında, Deleuze'e göre, hem bir ortaklık hem de derin bir aynlık vardır. Her ikisinde de Neden'in sonlu varlıklan oluşturma nedeni olarak kendi dışına çıkması gerekmemektedir. Buna karşı lık taşma kuramında sonlu varlıklar, Bir'in içinde kalmazlar, varo luşlarını onun dışına çıkmalarına borçludurlar. Sonlu varlıklar kar şısında Neden, aşkın bir ereksellik boyutuna yerleşen İyi'dir ve sonlu varhklann anlam ve değerleri ona dönmeleri, ona yönelme leriyle belirlenir. İçkin nedende ise, sonuç ya da eser Neden'in içinde kalır. Taşma kuramında, tıpkı negatif teolojide olduğu gibi, bütün çaba, ilkenin ya da nedenin üstünlüğüne zarar getirmemek yönündedir. Augustinus'ta yöntemsel olarak ilk kez açıklık kaza nan bu teolojide nasıl Tanrı sonlu varlıklardan hareketle analoji yöntemini kullanarak, ama bu varlıklarda bulunan her bir özelli ğin Tann'ya yüklenmesini yadsıyarak çalışıyorsa, aynı biçimde taşma kuramında da Neden'in sonlu varlıklara benzemediği ko nusu ısrarla vurgulanır. Daha da ötesi, taşmacı kuram varlıklar arasındaki ayrımları, basamaklı (hierarchise) bir düzen ilkesi çer çevesinde, bir düzey farkı olarak kavrar. Oysa içkinlik kuramında, daha önce belirtmiş olduğumuz gibi, bu söz konusu değildir.
İfade, içkinlik kuramının temelinde olduğu gibi, kartezyen metafiziğin ruhbeden ilişkisi konusunda doğmasına yol açtığı so runları bir tarzda çözen paralellik kuramıyla da yakından ilişkili dir. Tanrı'nın sonsuz sayıdaki özniteliğinin her biri onun kendini dile getirmesinden başka bir şey değildir. Bu arada insan, bunlar dan yalnızca ikisini (düşünce ve yayılımı) bilir; çünkü onda yal nızca bu iki öznitelik bulunur. Bu özniteliklerden hiçbiri Tanrı'nın kendini dile getirmesi olarak diğerine karşı üstün değildir.
"Bir bedenin ya da cismin ne yapabileceğini bile bilmiyoruz". Spinoza'nın bu sözlerinin, onyedinci yüzyılın (tinin, bilincin ve do layısıyla insanın yüceltilmesi olarak tanımlayabileceğimiz) kartez yen ufkunda neredeyse bir savaş çığlığı gibi çınladığını söylüyor Deleuze. Spinoza'nın eleştirdiği ahlaksal dünya görüşü ruhun, be den, bilincin güç üzerinde kurduğu bu üstünlüğe dayanmaktadır. Spinoza'ya göre, filozoflar tinden, ruhtan, ruhun beden üzerindeki gücünden söz ederler ve sonunda görevlerden söz ederek bir tür felsefe dışı gevezelik olan ahlak söylemiyle sistemlerini kapatırlar. Bu söylemde bedenin işlevi, ya düşüncenin buyruklarını yerine ge tirmek ya da ruhu şaşırtarak görevlerinden uzaklaştırmaktan baş ka bir şey değildir. Ruh ve beden arasındaki ilişki birinin eylemesi, etkide bulunması, diğerinin buna karşılık olarak etkilenmesi, ma ruz kalması biçiminde tasarlanır. Descartes'ın eylem anlayışı bu dur: ruh ve bedenden biri, diğeri onun etkisine uğramaksızın etki de bulunmaz. Aslında ruhbeden ilişkisinin Descartes'ta doğurdu ğu sorunları "önceden yerleştirilmiş uyum" (l'harmonie preetablie) kuramıyla çözmeye çalışanlar da, temelde aynı anlayışı sürdürür: biri diğerindeki değişimin etkin nedeni olmamakla birlikte bu sis temde de ruh ya da bedenden biri etkin iken, diğeri etkilenendir. Aslında Spinoza'da da ruh ve beden arasında gerçek bir etki leşim söz konusu değildir. Ama onun paralellik ilişkisi kuramının önemli olan yönü, Deleuze'ün de belirttiği gibi, düşünceyi, ruhu, bedenin ve maddenin yıkıntısı üzerinde yücelten bir ahlaksal dün ya görüşüne imkan tanımamasıdır. Spinoza, Ethica'da "Bedenimi zin eylem ve etkilenimlerinin düzeni, doğa gereği, tinin eylem ve etkilemelerinin düzeniyle birlikte gider" (Ethica, II, 13 sc.) demek tedir. Başka bir deyişle ruhtaki bir etki bedendeki bir etki, beden deki bir etkilenim ruhtaki bir etkilenim olarak yaşanır. Böylelikle paralellik kuramı, "ruhun üstünlüğünü, her türlü tinsel ve ahlak sal erekselliği ve bir düzlemin diğerine göre düzenlenmesini ayar layacak olan bir Tann'ya ait her türlü aşkınlığı dıştalar" (Deleuze, s.235). Oysa bu ne gerçek etkinlik kuramlarının ne de önceden yer leştirilmiş uyum kuramlarının açıklayabildiği bir hedeftir.
Erekselcilik, aşkınlık kategorilerine dayanan sistemin yıkılışı, politika felsefesi açısından Modernliğin doğuşunu (ve Strauss'a göre, aslında siyaset felsefesinin sonunu) müjdeler. "İnsanlar yurt taş olarak doğmaz, yurttaş olurlar." "Doğa durumu, doğa ve za man bakımından dinden önce gelir; doğa hiçbir zaman kimseye Tann'ya boyun eğmesi gerektiğini öğretmemiştir..." Birincisi Politik inceleme''de ve ikincisi de TeolojikPolitik İnceleme'de yer alan bu cümlelerle Spinoza, Antik Çağ'ın, Hıristiyanlığın da belli bir bi çimde sürdürdüğü politika felsefesinin temel görüşlerini köklü bir biçimde yadsıdığını dile getirmektedir. Antik kuramın, kendi için deki tüm çeşitlemelere (genellikle Platon ve Aristoteles'in bu ko nudaki kuramlannın sergilediği ayrımlara) karşın ortak noktalanyla Spinoza'nın bu konudaki temel savlan arasındaki aynını, hatta karşıtlığı, Deleuze şu noktalar etrafında toparlamakta: 1.) İn sanı doğal olarak düşünen ve toplumsal bir varlık olarak tanımla yan Antik kuram, varlığı, belli bir ereksel düzene göre, mükem melliği açısından tanımlar. Spinoza'da ise doğa hukukunu belirle yen, erek ve dolayısıyla mükemmellik kavramı değil, onu etkin neden olarak belirleyen en güçlü "iştah" tır. Bu ise akıllı ve deli için aynı biçimde geçerlidir. Hiç kimse düşünen varlık olarak doğmaz. Akıl doğa hukukunu koruyabilir, onu kullanabilir; ama onun ne deni ya da ilkesi değildir. Kimse düşünen ve toplumsal varlık ola rak doğmaz. 2.) Antik kurama göre, insan, doğası gereği toplumsal olduğu için onun doğal durumu, toplumsallık öncesi bir durum değil, tersine "iyi" bir toplumda kendi doğasına uygun yaşamak tır. Spinoza ise doğal durumun toplumöncesi bir durum olduğunu,buna karşılık toplumsallığın bu hukuku koruyabileceğini dü şünür. 3.) Böylece Antik Yunan erekten hareketle belirlenen "ödevler"den söz ederken, Spinoza'nın politikası güçten ve onunla eşan lamlı olarak tanımladığı haktan söz eder: İnsanın gücü kapsamına giren her şeyi yapma hakkı vardır. Daha doğrusu hakkın bundan başka bir tanımını yapmak mümkün değildir. Antik kuramda gö revi belirleyen akıl, Spinoza'da gücü belirlemez. Bu bakımdan ikisi arasında hiçbir ayrım aranmamalıdır. İkisi arasındaki tek ayrım ya da aklın tek işlevi, onların kendi varoluşlarını sürdürmek uğruna verdikleri çabayı belirleyen etkilenimlerin (affectation) türüyle il gilidir. Çünkü etkilenme gücünü eyleme dönüştüren etkilenimlenn tümü (yararlı ya da zararlı olsun), insanlar arasındaki ayrımın asıl nedenidir.
Bütün bu noktalarda temelini bulan ve sonuç olarak Antik kuramla modern kuramı bizim çağımız için çok önemli bir kavram olarak demokrasi açısından karşılaştırmamızda ölçüt oluşturabile cek son nokta şudur: Antik kuramda akla tanınan belirleyicilik, pratik felsefede bilgelere tanınan öncelik ve üstünlüğü beraberin de getirir. Bilge, erekler düzenini en iyi bilen ve onlardan kaynak lanan ödevleri topluma bildirebilecek olan kişidir. Hıristiyanlık, bilgelerin yerine doğal teolojiyi ve Vahiy'i geçirerek ilke bakımın dan bu kuramı sürdürecektir. Spinoza'nın (Hobbes'u izleyerek) hak tanımından aklı uzaklaştırması bu durumu tümüyle değiştire cek, politika felsefesinde gerçek bir devrime yol açacak bir yakla şımdır. Ama bunu yapabilmesi için Spinoza'nın, daha önce sözünü ettiğimiz ve klasik döneme, yani kendi dönemine damgasını vur muş olan kartezyen metafiziğin düalist ontolojisini bırakması ge rekmiştir. Bu çıkış ise maddenin ontolojik konumunu yeniden be lirleme yoluyla olmuştur.
Spinoza'nın, döneminin felsefesine "bir bedenin ne olduğu nu" bilmediklerine ilişkin yönelttiği eleştiri, yalnızca onların bede ne sahip bir varlık olarak insanı biyolojik yönüyle tanıma açısın dan eksikliklerine işaret etmez. Daha önemli olan, onun bedene ve maddeye yaptığı bu vurgunun etik ve politik boyutudur: İnsanın eylemlerini, onun "doğal" hakkını bilmek, onun bedeninin yapa bileceklerini, gücünü bilmeyi gerektirir. Deleuze burada söz konu su olanın, bedenin ruha karşı üstünlüğü olmadığını belirtir. Beden ve^ruh, her ikisi de, yararlı ve kendisi için iyi olanın peşindedir. Diğerleriyle karşılaşmalarında kendi iç bağınhlanyla bireşmeyenler söz konusu ise, insan olumsuz olarak etkilenir ve hüzünlü olur. Bu durumda onun eylemleri, bütün gücüyle diğerinin iç bağıntıla rını kendininkine uydurmaya ve ona (çoğu zaman diğerini yok et mek anlamına gelecek bir biçimde) kendi doğasına uyan yeni ba ğıntıları zorla kabul ettirmeye yönelir. Kendi doğasıyla bireşebilir bir varlıkla karşılaştığı zaman ise, eylemler onun doğasıyla birleş meye yönelir ve olumlu duygulanıma (neşe) yol açar. O halde etkilenimler, gücü her anında belirler; ama güç, hangi belirlenim altın da olursa olsun (eylem olarak da, maruz kalmak olarak da), hep kendisi için iyi olana yönelir. İnsanın gücü yapabildiği şey, yapa bildiği şey ise hakkıdır. Spinoza'nın, TeolojikPolitik inceleme!sinde yazdığı gibi, "Her bir insanın hakkı, sahip olduğu sınırlı gücün sı nırlarına kadar uzanır." Bu ilke doğa durumunda da geçerli ola caktır.
Sorumluluk ve ödevler üzerinde yükselen bir moral ve hu kuk karşısında hakka, güce ve tutkulara dayanan bir Etik, Spino za'nın yakın çevresinde bile skandala yol açmış görünmektedir: Oldenburg, bir yazışmasında Spinoza'ya, her şeyin zorunlu olması durumunda hatalı olma ya da doğru eylem kavramlarının ortadan kalkma tehlikesini hatırlatır. Bu durumda ceza ve ödül de söz konusu olmayacaktır. Oysa Spinoza, belli toplum kurallarının ya da yaptırım gücüne sahip yasaların var olmasına karşı çıkmaz. Onun karşı çıktığı, ödevlerin birinci dereceden belirleyici olması düşüncesidir. Ona göre, birincil olan, hak ve güçtür; güç, ödevin yerine getirilmesi için bir araç değildir. Tersine, ödev, yalnızca gü cün ya da hakkın uygulanması, korunması bağlamında devreye girer.
Bütün bunların sonucu olarak hiç kimse doğal durumda kim senin hakkını belirleme yetkisine sahip değildir. Bu açıdan bilge olanla akılsız arasında hiçbir fark bulunmaz. Uzmanlık ya da bil gelik kuralı yerini anlaşma ya da sözleşme yoluyla razı olma ilke sine bırakır: insanlan uzlaşmaya götüren ve toplumsallığı kurdu ran ilke, "daha büyük bir kötülükten korkma ya da daha iyi olanı umma" ilkesinden başka bir şey değildir. Spinoza, kendisiyle di ğer doğal hukukçular (Hobbes) arasındaki en büyük ayrımın, ken di kuramında toplumsallık durumunda da doğal hakların korun ması olduğunu belirtir. Doğal durum, Spinoza'nın Politik Inceleme'sinde dile getirdiği nedenle, katlamlamaz bir durumdur:
"İnsanın doğal hakkı, her birinin gücü yoluyla belir lendiği sürece, bu hak gerçeklikte mevcut olmayan, gerçek olmaktan çok kuramsal bir şey olarak kalır. Çünkü ondan yararlanmanın hiçbir güvencesi yok tur." (Traite Politicjue, ch.2,15)
Doğal olsun toplumsal olsun, her durumda insan kendisi için yararlı olanın peşindedir. Ama yine de bu iki durum arasında çok önemli bir ayrım mevcuttur: Doğal durumda yararlı olan peşinde koşarken ortaya çıkan karşılaşmalar rastlantısal, toplumsal du rumda ise örgütlüdür. Aslında bu imkan toplumsallıkta da sınırlı olacaktır. Burada da kötü karşılaşmalardan, ölümden tümüyle kaçmak söz konusu olamaz. Ama insan ancak toplumsal durumda yararlı karşılaşmanın imkanını en fazlaya yükseltebilir. İnsan için en yararlı, kendi doğasıyla bireşmeye en uygun varlıklar yine di ğer insanlardır. Bu nedenle insanın kendi varlığının diğer varlık larla karşılaşmasının yararlılık ilkesi açısından en iyi değerleniş bi çimi, toplumsaldır.
"Spinoza'da, demekte Deleuze, akıl, güç ya da özgürlük belli bir olumdan, bir oluşumdan, bir kültürden ayrılamaz. Kimse öz gür doğmaz, kimse akıllı doğmaz. Ve hiç kimse bizim doğamıza uygun gelenin bulunuşuyla ilgili o yavaş deneyimi bizim yerimize yaşayamaz" (Spinoza et k probleme..., s.241). Bu nedenle çocukluk, güçsüzlük, kölelik, akılsızlık dönemi, bizim kendi dışımızdaki ne denlere bağımlı yaşadığımız ve zorunlu olarak hüzünlü duygula rın etkisi altında olduğumuz bir dönemdir. Spinoza, ilk insanın, Adem'in durumunun da bundan farklı olmaması gerektiğini hatır latarak onu eylemlerinden sorumlu, akıllı ve özgür sayan Hıristi yanlığın ilk günah dogmasını eleştirir ve onun yorumunu tersine çevirir: İlk insan hata yaptığı için, suçlu olduğu için düşmüş, gücü nü yitirmiş değildir. Tersine o, güçsüz olduğu için hata yapmıştır. Deleuze için de, altını çizdiği gibi, bu yeni yorum, onun, Adem'in, Tann'nın "yasak meyvayı yememe"ye ilişkin söylemini bir bilgi önermesi değil, bir buyruk olarak armasına ilişkin düşünceleriyle uyum içindedir.
Toplumsallık, doğal durumdan daha yararlıdır. Çünkü insan doğal durumda, sonsuz doğanın yalnızca çok küçük bir parçasın dan ibarettir. Doğanın geri kalan bölümü, insanın varlığını koru masına tümüyle kayıtsız ve çoğu kez karşıdır. Buna karşılık top lumsallıkla ortaya çıkan akılsallık ilkesi, doğaya karşı hiçbir şey önermez. Bu nedenle sözleşme ve politik durum, Hobbes'ta oldu ğu gibi, yapay bir şey (artifice) ve doğal durumu hemen hemen tümüyle dönüştüren bir süreç olmaktan uzaktır. Politik durum ve akıl durumu, doğal hakkın gerçek dışı ve soyut konumundan çı karılıp çok daha yüksek bir güce ulaştırılmasından başka bir şey değildir.
Spinoza'nın moralin yerine etik bir dünya görüşünü geçirme si, insana, siteye böyle bakması, o halde, bedeni, maddeyi model olarak alması yoluyla olmuştur. Bu yolla ödevler yerine güç ve hak geçer. Hakiki yasa, ödev bildirimi değil, gücün kuralıdır. Ah lak yasası, bir tür mistifikasyonu içinde barındırır. Doğa yasaları nın doğru bilgisine sahip olmadığı sürece, akıl onları buyruk ya da yasak olarak yorumlar. Oysa bu sonuncular doğal değil, toplumsal önermelerdir. Çünkü yasaklayan, buyuran, doğa değil, yalnızca toplum olabilir. Etik, insan davranış ve duygularını aşkın ahlak değerlerine başvurarak değil, öngördükleri ya da beraberinde ge tirdikleri var olma kiplerini temel alarak değerlendirir. Yapabildi ğimiz her şeyi sonuna kadar yapma ilkesini benimserken Etik, be deni model olarak almaktadır. Bu etik anlayış, yepyeni bir eleştiri boyutunu beraberinde getirir. Spinoza, natüralist felsefe geleneği çizgisine yerleşerek felsefenin, mitosları, her türden boş inançları göz önüne serme, eleştirme işlevini sürdürür. DoğaKültür ya da DoğaAkıl karşıtlığının yerine DoğaBoş inanç karşıtlığı geçer. Spi noza, tıpkı Lukretius gibi, hüzünlü etkilenimleri değersizleştirerek onlara yol açan, insanlara onların egemen olmasına dayanarak kendi gücünü geliştiren pratikleri ve rejimleri eleştirir. Spinoza, in sanların mutsuzluğundan, köleliğinden beslenen tirana olduğu gi bi ölümü, düşüncesinin merkezine koyan felsefeye de karşı çıkar: "Özgür insan hiçbir şeyi ölümden daha az düşünmez ve onun bil geliği ölüm üzerine değil, yaşama üzerine bir düşünüştür"(£f/jique, IV, 45, sc.2). İnsanı yalnızca hüzünlü tutkulanyla anlamaya ça lışanların çoğu, Politik înceleme'de "bir etik yerine yergi (satire)" yazmakla suçlanır.
Maureau'nun da belirttiği gibi, 17. yüzyıl düşünce dünyası, başlıca aktörleri tutkular (beden, madde) ve akıl (düşünce, ruh) olan büyük bir tiyatro sahnesi gibidir. Kilisenin yol göstermesini istemeyen serbest düşünme yanlısı libertenler, aklın gerektirmeleri olduğu ileri sürülen ilkeleri umursamaz ve tutkularını izleyerek yaşamayı seçerken, tutkuları evcilleştirmeyi amaçlayan moralistler de erdemi kısıntı ve vazgeçmede arayarak akla uygun bir hayatin bu yolla sürdürülebileceğini söylüyorlardı. Descartes'ın kuramın da tutkularla akıl arasındaki çatışma temasını işleyen senaryoda birinci rol, isteme verilmişti. Tutkuların mı yoksa aklın çizdiği yo lun mu izleneceğine o karar verir. Ruhun Tutkulan'nda (Passions de l'âme) gösterildiği gibi, ruh ve beden arasında kozalaksı bez (la glande pineale) yoluyla her iki yönde de etkinlik mevcuttur. Eğer ruh kendi istemini bedene kabul ettiriyorsa, yaşanan hayat tutku lardan uzak, akla uygun bir hayattır. Bunun tersi de olabilir; ama her durumda biri buyurur, diğeri boyun eğer. Descartes, bu bağ lamda aklın "tutkular üzerine mutlak egemenliği", tutkuları "ev cilleştirmek" terimleriyle konuşur. Bu nedenle Spinoza, Ethica'da, Descartes'ı Stoacılara benzetir.
Her şeyden önce, der Spinoza, insan akıl ve tutkular, bilim (adequat, konusuna tam uygun bilgi) ve imge (yanılsama, ideoloji) arasında seçim yapmada, ileri sürüldüğü gibi, özgür değildir. Biri nin ya da diğerinin üstün gelmesi, güç ilişkilerine bağlı olarak de ğişir ve özgürlük değil, zorunlulukla gerçekleşir.
Moreau'nun bu bağlamda ikinci olarak altını çizdiği ve onun Spinoza yorumunu, Deleuze'ünkiyle birlikte sıradan kılan şudur: Spinoza'da insan ruhu (Deleuze "düşünce" sözcüğünü kullanır) bilince indirgenmez (bkz. Moreau, Spinoza, s. 99). Spinoza'da in san, niçin istediğini bilmeden isteyebilir ve bunun nedeni, düşün cenin kendi bilinçli tasarımlarının kapsamından çok daha geniş kapsamlı olmasıdır.
Bu sonuncusu son derece önemli bir noktadır. Çünkü bu gö rüşleriyle Spinoza klasik kuramın, kendi belirlenimlerinin efendisi ve kendi kendine saydam özne anlayışını sorgulamakta ve eleştir mektedir. Moreau, onun bu eleştiriyle Freud'un kendisinden önce gelen özne anlayışına yönelttiği eleştiriler arasındaki bir yakınlık üzerinde durur: Freud öncesi psikoloji, özne anlayışı bakımından kartezyen felsefenin kuramsal çerçevesinde yer alırken, psikanaliz Spinozacı bakış açısına yerleşir. Psikanalizin bedenin tinden ba ğımsız gücüne vurgusu ve edimlerimiz üzerinde istemin denetle mesine getirdiği sınırlama, klasik özne anlayışına karşı Spinoza'nın 17. yüzyılda dile getirdiği düşüncelerdir. Ayrıca dille ilgili olarak iki kuramsal çerçeve arasında önemli yakınlıklar mevcut tur. Spinoza'ya göre, insanlar yalnızca istekleri üzerinde çok sınırlı bir denetim gücüne sahip olmakla kalmazlar, bunların dil üzerine hakimiyetleri de aynı biçimde sınırlıdır. Moreau'ya göre, iki ku ram arasında dil konusundaki yakınlık bundan ibaret değildir. Her ikisine göre de, istemin denetim alanının dışına taşan söz, böyle olmakla birlikte anlamsız ya da nedensiz değildir. İstemdışı sözün de nedeni ve kuralları vardır. Yalnız sözün anlamı, nedeni bilen tarafından okunabilir ve onu dile getiren, onun anlamının ayrıcalıklı sahibi, yani sözünün öznesi değildir. Freudçu kuramda söyleyenin bilmediği bu nedenin araştırılması, yorumdur (bkz. s. 101). Spinoza'nın 17. yüzyılda kartezyen paradigmaya karşı ver diği savaşımı Freud, 19. yüzyılda hâlâ egemen olan istemciözneci paradigmaya karşı vermekte ve her ikisi de direnmeyle, dıştalanmayla karşılanmaktadır.
Moreau, aynı bağlamda Spinoza ve Freud'un dinle ilgili çö zümlemeleri arasındaki yakınlığı hatırlatır: her ikisi de dinden, ay nı zamanda bir yanlışlar ve zorunluluklar boyutunu içeren "yanıl sama" (illusion) terimiyle söz ederler. Her ikisi de ideolojilerin yanlıştan ibaret olmadığını, özellikle de nedensiz olmadığını ileri sürerek bu nedeni bilinç alanının dışında, bedende ve onun istek lerinde arar.
L. Althusser de özeleştiri kitabında (Elements d'autocriticjtıe, Hachette, 1974) Spinoza'yı ilk ideoloji kuramcısı olarak selamlar. Onun yaklaşımı da Moreau'nunkine yakındır: Spinoza, imgeleme dayanan yanılsamayı ve onun temelindeki özne kuramını eleştire rek Hegel'i hazırlamakta, hatta ondan daha ileriye gitmektedir. Althusser'e göre, Hegel, öznelci tezleri eleştirmekle birlikte bu onu tözün tanımında ve tarih felsefesinde özneye önemli bir yer ver mekten alıkoymamıştır.
Bilindiği gibi, Hegel, Felsefe Tarihi Dersleri'nde Descartes'la birlikte Modernliği başlatır, Spinoza ile ise felsefeyi özdeşleştirir: "Ya Spinozacıyız ya da filozof bile değiliz." Bu sözlerle Hegel, Spinoza'nın tek töz anlayışını övmektedir. Spinozacılık, insanın felse fe yapmaya başlaması için temel koşul olan şeyi ilke haline getir miştir: ruh şimdiye kadar doğru olduğunu düşünebildiği her şeyin içinde eridiği o tek töz denizine dalmadan felsefe yapılamaz. Bu, tinin özgürleşmesi, tüm tikelliklerin yadsınmasıdır. Buna kar şılık Hegel'in Spinoza'ya başlıca karşı çıkışı, yine töz konusunda dır. Hegel, Spinoza'nın tözünü Elea tarzı hareketsiz bir kendi ken dine özdeşlik olmakla ve kendi bilincine sahip bir öznelliğe dönüşememekle eleştirir.
O halde sonuç olarak Spinozacılık, her şeyden önce bir doğa felsefesi ve onun üzerinde yükselen bir etik ve antropolojidir. Spi noza, 17. yüzyılda egemen olan, Heidegger'in deyimiyle, insan içindeki "doğanın şeytanileştirilmesine" olduğu kadar "makinadoğa" imgesi çerçevesinde araçsallaştırılmasına da karşı çıkmıştır. Böylece o, bir bakıma Descartes'ın Galilei ile birlikte başlatmış ol duğu doğadan her türlü erekselliği kovma çabalarını son sınırına kadar götürmüştür. Burada vurgulanması gereken bir nokta var: Spinoza öznelciliğe ve erekselciliğe karşı savaşında insanı, özneyi hareketsiz bir nesne düzeyine indirgememiş, tersine böyle bir nes ne anlayışını yıkmaya çalışarak maddesel doğayı daha önce yal nızca insan ve Tann'ya ait olduğu düşünülen o yüksek düzleme çekmeye çalışmıştır.
Spinoza'nın ideoloji kuramının, içkinlik ilkesini felsefenin te mel ilkesi kılması, klasik kuramın özne ve doğa anlayışına yönelt tiği eleştiriler Modern Çağ'da gerçekten uzun soluklu ve etkili ol muştur. Bununla birlikte özellikle bilimciliği ve geometrik yöntemi tek yöntem olarak benimsemesi, sadece onun felsefesinin değil, bütün Modernliğin egemen paradigmasının tam da bağnnda yer alan uğraklarıdır.
Tartışılan Modernlik Descartes ve Spinoza:Tülin Bumin YKY Sf:65-90
İsyan Büyütür...
8 Şubat 2009 Pazar
15 Ocak 2009 Perşembe
Emeğin ufku:Bir işaret levhası olarak sol olmak değil; komünalizmdir…
Ergenekon adlı operasyon sonrası sol denilen kesimin başına kakılıp durulan “sesiniz çıkmıyor” temrinleri (bu sözle, biraz zorlayarak da olsa ‘tekrar ede ede karşıdakine o şeyi kabul ettirme’ manasına vurgu yapmak istiyorum)karşısında, kendini sol kavramı içinde düşünenler, ya bir savunma hali ve psikolojisiyle ya da bu ‘temrinleri ‘ tekrarlayanlardan daha cevval davranıp, “evet sol sesini çıkartmalı, çıkarmayanları içimizden temizlemeliyiz” kampanyasını hayata geçirme ve bunun da önderi olma histerisiyle ;ama sonuçta ciddi ciddi bir yönlendirmenin farkında olunmayan bir panikle ortalığa düşmüş durumdalar.Bu insanlara 12 Eylül öncesini sorsak, sağ-sol çatışması üzerindeki yönlendirme ve ‘gerginlik stratejisi’ üzerine de ciltler dolusu hikayeler dinleyebiliriz oysa… Ama ne hikmetse bu sol denilen tarafın şu yönlendirilmeyle bağı bir türlü kesilemedi ve görünen o ki uzun bir zaman da kesilemeyecek;Tam da burada tüm bunları dışlayan alternatif hakiki bir Ergenekon 'Mahkemesi' örgütlemek niye gündeme gelmiyor.Neden bunu sınırsızlaştırılmış bir tarzda dveletleri yargılayan bir kampanyaya dönüştürmek düşünülmüyor.Hakikat komisyonlarıyla paralel yürüyecek bir deşifrasyon bugün kimin neden yana olduğunu da açık etmez mi? Ama olmuyor işte.Sanırım bunun böyle olmasında kavram olarak sol’un aslında bize çok fazla şey anlatmıyor oluşu da bir etken.Nedir sol; Birey,grup ,vs. kendini neden bir yön duygusuyla tanımlamak ister?Sosyalist olmak, siyasal liberalizmi savunmak,sosyal demokrat olmak,vb.vb zul müdür?kendini böyle ifadelendirmekteki bu arzu ; Sayılan ve sayılamayan grupların aynı cephe içinde bulunması her daim ‘sorunlu’ olmasına rağmen, kendi rızaları hilafına aynı cephede gösterilmelerine ve sol yönü gösteren birer işaret levhaları olarak tanımlanmalarına karşın, kendilerine hal sol demelerinin psikolojik alt yapısı nedir?.Bu da bir yönlendirilme sevdası mıdır acaba…?
12 Eylül karşısında kendini yenilgiye uğratan (evet 12 eylül’de kendine yenilen bir insanlık durumu yok muydu gerçekten de?)bir gelenek, sol olmak kalıbında da buluşuyor anladığım kadarıyla. Yakınmacılık oradan geliyor olabilir ve hatta yakınmalar üzerinden kendini kuran geleneğe sol da denilebilir beklide…
Ergenekon üzerine konuşmaya zorlanan – bilerek vurguluyorum, sözü ağzına tıkılan yada zaten o platformlarda söz sahibi olmak istemeyen insanların dışında kalan her halükarda bir yerlerde bir lafım olsun abazanlığıyla ortalığa düşenlerin içinden seçilip adına sol denilen bazı insanların kendilerini ‘değerli kılma’ sanısı, sonuçta o sol denilen şeyi değersizleştirdiği gibi, sözü de kısıtlayıcı bir etki yapıyor.Bu konuda söz bitmez toparlamalıyım sanırım.
Kendine komünist diyenler kendilerini zaten hiçbir zaman sol kavramıyla kısıtlamadılar, böyle bir Yönlendirilmeye pirim vermediler.Komünistlerin dünyanın en büyük soykırımına uğratıldığı bir gerçekken –unutmadan bu soykrım hakkında yazan bir yönlendirmeci biliyor musunuz? Neydi soykırım:”insan topluluğunu ulusal,dinsel, kültürel ve ideolojik nedenlerle yok etme” sırf Endenozya’da 600 bin komünist öldürüldü, İran’da 300 bine yakın olduğu söyleniyor, Türkiye’de ne kadar acaba;ayrıca sayının önemi var mı gerçekten? Yok etmek üzere politika oluşturmak, örgütlü güçleriyle bunu fiiliyata geçirmek, soykırımdır. Komünistler yapılan soykırıma karşı konuşmayanların soykırım yanlısı oldukların ilan etmenin zamanı geldi de geçiyor…-ve bu soykırımın sahiplerine canlarını ortaya koyarak mücadele ettikleri aşikarken icat ettikleri solculuk üzerinden kustukları kin ve değersizleştirme operasyonuyla hesaplaşmak, onların ses çıkarmadınız dedikleri Ergenekonla hesaplaşmanın bir ayağıdır zaten. Ama hangi platformlarda ,nerede ve nasıl?
Onların bizi mas etmek, sisteme entegre etmek için çağırdıkları şu sanal/sahte özgürlük alanlarında mı?uzlaşma kültürü vb kavramlarla bizim dilimizi/eylemimizi iğdiş etme taleplerini karşılayarak mı? Tabiki hayır…
Komünistler, emeğin kuruculuğu üzerinden inşa ettikleri hayatın içinde konuşurlar. Sözleri birilerine cevap yetiştirmek için söylemezler. Kendilerini başkasını olumsuzlayarak olumlama üzerinden anlamlandırmazlar. Onların baktıkları ve kuruculuğunu doğruladıkları dünya bunların dışındadır.
Bırakalım şu: “ sivil toplum uzlaşması,ergenekon’a hep beraber karşı çıkalım vb”. diyen ama özünde Kendi güçsüzlüklerini gizleme, güçlü görünme aldatmacasını hayata geçirme amaçları için çırpınanlar ‘Ergenekon ittifakı’nı hayata geçirsinler.Çünkü biliyoruz ki Ergenekon denilen şey devletin varlığının gereği,nedeni ve hem de sonucudur.Devlet varlığını korudukça hep sürecek olandır.Devletin varlığını ortadan kaldıracak bir emek kuruculuğu ergenekona da solculara ve onların yönlendirmecilerine de asıl yanıt olabilir.Gerisi lafı güzaftır…
12 Eylül karşısında kendini yenilgiye uğratan (evet 12 eylül’de kendine yenilen bir insanlık durumu yok muydu gerçekten de?)bir gelenek, sol olmak kalıbında da buluşuyor anladığım kadarıyla. Yakınmacılık oradan geliyor olabilir ve hatta yakınmalar üzerinden kendini kuran geleneğe sol da denilebilir beklide…
Ergenekon üzerine konuşmaya zorlanan – bilerek vurguluyorum, sözü ağzına tıkılan yada zaten o platformlarda söz sahibi olmak istemeyen insanların dışında kalan her halükarda bir yerlerde bir lafım olsun abazanlığıyla ortalığa düşenlerin içinden seçilip adına sol denilen bazı insanların kendilerini ‘değerli kılma’ sanısı, sonuçta o sol denilen şeyi değersizleştirdiği gibi, sözü de kısıtlayıcı bir etki yapıyor.Bu konuda söz bitmez toparlamalıyım sanırım.
Kendine komünist diyenler kendilerini zaten hiçbir zaman sol kavramıyla kısıtlamadılar, böyle bir Yönlendirilmeye pirim vermediler.Komünistlerin dünyanın en büyük soykırımına uğratıldığı bir gerçekken –unutmadan bu soykrım hakkında yazan bir yönlendirmeci biliyor musunuz? Neydi soykırım:”insan topluluğunu ulusal,dinsel, kültürel ve ideolojik nedenlerle yok etme” sırf Endenozya’da 600 bin komünist öldürüldü, İran’da 300 bine yakın olduğu söyleniyor, Türkiye’de ne kadar acaba;ayrıca sayının önemi var mı gerçekten? Yok etmek üzere politika oluşturmak, örgütlü güçleriyle bunu fiiliyata geçirmek, soykırımdır. Komünistler yapılan soykırıma karşı konuşmayanların soykırım yanlısı oldukların ilan etmenin zamanı geldi de geçiyor…-ve bu soykırımın sahiplerine canlarını ortaya koyarak mücadele ettikleri aşikarken icat ettikleri solculuk üzerinden kustukları kin ve değersizleştirme operasyonuyla hesaplaşmak, onların ses çıkarmadınız dedikleri Ergenekonla hesaplaşmanın bir ayağıdır zaten. Ama hangi platformlarda ,nerede ve nasıl?
Onların bizi mas etmek, sisteme entegre etmek için çağırdıkları şu sanal/sahte özgürlük alanlarında mı?uzlaşma kültürü vb kavramlarla bizim dilimizi/eylemimizi iğdiş etme taleplerini karşılayarak mı? Tabiki hayır…
Komünistler, emeğin kuruculuğu üzerinden inşa ettikleri hayatın içinde konuşurlar. Sözleri birilerine cevap yetiştirmek için söylemezler. Kendilerini başkasını olumsuzlayarak olumlama üzerinden anlamlandırmazlar. Onların baktıkları ve kuruculuğunu doğruladıkları dünya bunların dışındadır.
Bırakalım şu: “ sivil toplum uzlaşması,ergenekon’a hep beraber karşı çıkalım vb”. diyen ama özünde Kendi güçsüzlüklerini gizleme, güçlü görünme aldatmacasını hayata geçirme amaçları için çırpınanlar ‘Ergenekon ittifakı’nı hayata geçirsinler.Çünkü biliyoruz ki Ergenekon denilen şey devletin varlığının gereği,nedeni ve hem de sonucudur.Devlet varlığını korudukça hep sürecek olandır.Devletin varlığını ortadan kaldıracak bir emek kuruculuğu ergenekona da solculara ve onların yönlendirmecilerine de asıl yanıt olabilir.Gerisi lafı güzaftır…
13 Ocak 2009 Salı
Her yıl yaklaşık 2 milyon kız çocuğu, sünnet nedeniyle hayatını kaybetme tehlikesi yaşıyor.
13.1.2009
BM verilerine göre, her yıl yaklaşık 2 milyon kız çocuğu, sünnet nedeniyle hayatını kaybetme tehlikesi yaşıyor.
Dünyada her gün yaklaşık 6 bin genç kızın sünnet edildiği bildirildi.
Kadın sünneti başta Yeni Gine, Mısır, Etiyopya olmak üzere Afrika’daki birçok ülkede, Avustralya, Malakka takım adaları, Brezilya, Meksika, Peru, Ortadoğu, Batı Asya ve Hindistan’da yaşayan Müslüman topluluklarda yaygın.
Tülin Uygur'un araştırması:
Kadın sünneti esas olarak, Afrika kıtasının orta şeridinde yer alan 30 Afrika ülkesinde uygulanıyor. Bu bölgedeki kadınların %72-99’u, diğer Afrika ülkelerindeki bazı etnik grupların veya kabilelerin kadınlarının %18-72’si sünnetli. Umman, Yemen, Birleşik Arap Emirliği’nde, Endonezya ve Malezya’nın bazı bölgelerinde, Kuzey Irak’ta bazı Kürt bölgelerinde yaşayan kadınlar arasında da daha az oranlarda olmakla beraber sünnet geleneği yaşatılmakta. Ayrıca, bu ülkelerden gelen göçmenlerin geleneklerini taşımaları ve sürdürmek istemeleri nedeniyle kadın sünneti, Avrupa, Kanada, Amerika, Yeni Zelanda ve Avustralya‘da da görülüyor ve kadınlara yönelik şiddetin en uç uygulamalarından biri olarak tüm dünyayı ilgilendiren bir kadın sorunu olmaya devam ediyor.
Geleneğin kökleri
Mısır’da yapılan arkeolojik kazılarda bulunan bazı kadın mumyalarının sünnetli olduğu belirlenmiş, kadın sünnetinin nasıl yapıldığı M.Ö 1600’lü yıllardan kalan duvar resimlerinde detaylı bir şekilde tasvir edilmiştir. Bu, kadın sünneti geleneğinin kökeninin çok eski çağlara dayandığının göstergesidir de. Kadın sünnetinin halen uygulandığı pek çok Afrika ülkesinde, Hristiyan, Müslüman, Musevi ve tek tanrılı olmayan dinlere inanan gruplarda da sünnetin yoğun olarak uygulanması, sünnet geleneğinin tarihinin tek tanrılı dinlerden daha eski olduğunu ve tek tanrılı din seçiminin bu geleneğin sürdürülmesini etkilemediğini gösterir.
Kadın sünneti esas olarak 3 ayrı şekilde uygulanır.
1) Klitorisin tümüyle kesilmesi (clitoridectomy);
2) Klitoris ile birlikte yakın çevresindeki küçük ve bir kısım büyük dudakların kesilmesi (excision);
3) Klitoris ile birlikte küçük ve büyük dudakların neredeyse tümüyle kesilmesi, açık yaranın dış çeperlerinin biraraya getirilerek yaranın tümüyle dikilmesi, sadece idrar ve aybaşı kanamasının akabileceği ve ancak küçük parmak genişliğinde olan bir açıklık bırakılması (infibulation).
Bu uygulamalar dışında Dünya Sağlık Örgütü; delme, dağlama, kazıma, vajinanın içine kanama sebebi olan çeşitli bitkiler yerleştirme veya bazı müslüman topluluklarda “sünnet/sunna” denilerek klitorisin bir şekilde işaretlenmesi gibi kadının cinsel organına yapılan müdahaleleri de dördüncü uygulama şekli olarak mücadele edilmesi gereken sünnet kapsamına almıştır.
Sünnetli kadınların % 80-85’inde 1. ve 2. tür sünnet uygulanmaktadır. Cibuti, Somali, Sudan’da kadınların % 98’i firavun tarzı da denilen ve sünnetin en ağır şekli olan “infibulation” yöntemi ile sünnet edilmektedir. Ayrıca Mısır’ın güneyinde, Eritre ve Etiyopya’da, Gambia, Çad, Kenya ve Mali’nin bazı bölgelerinde de bu tür sünnetler uygulanmaktadır. Ayrıca, bu yöntemle sünnet edilen kÿadınların her doğum sonrasında yeniden sünnet edilmesi gerekmektedir. Doğumu kolaylaştırmak için doğum esnasında sünnet bölgesi yarılan kadınlar doğumdan hemen sonra yeniden dikilmektedir. Böylece kadınlar, çocuk sayıları kadar sünnet olmakta, aynı acıları defalarca aynı yoğunlukta yaşamak zorunda kalmaktadırlar.
Sünnet yaşı bölgelere göre değişmekle beraber genelde Etiyopya ve Nijerya’da kız bebek 8 günlük iken, Mısırda 3-8, Sudan’da 5-8, Somali’de 4-10 ve diğer pek çok ülkede 13-15 yaşları arasında kız çocukları sünnet edilmektedir. Sünnet, genelde genital bölge uyuşturulmadan ve bıçak, traş bıçağı, keskin cam parçaları, keskin teneke kenarı kullanılarak yapılır. Yaranın tutturulmasında akasya ağacı dikenleri, kemik çiviler, iğne, hayvan kıllarından elde edilen iplikler, deri iplikler kullanılır. Daha sonra kız çocuğu ayağa kaldırılarak bacakları dizden kalçaya kadar bitişik olarak sıkıca sarılır ve sünnetlinin birkaç hafta hareket etmeden yatması, idrarını ve dışkısını yattığı yerde yapması sağlanır. Sünnetçi dışında, kız çocuğunun etrafına toplanan kadınlardan bazıları kız çocuğunun kollarını, bacaklarını sıkıca tutar, bazıları kıpırdamaması için omuzlarından bastırır. Dilini yutmasını veya ısırmasını engellemek için kızın ağzına bir bez veya sopa yerleştirilir; diğer kadınlar tarafından da çığlıkları bastırmak için def çalınıp yüksek sesle şarkılar söylenir ve bir yandan da iyi dilekler iletilir.
Sünnet: Kadınlığın göstergesi
Kadınların her türlü geleneği kuşaklara aktarmada en iyi ‘taşıyıcı’ oldukları bilinen bir gerçek. Yaşadıkları acıları kendi çocuklarına da “gelenek” adına yaşatmak isteyen kadınlar, sünneti özellikle 7 yaş üzeri ve ergenlik çağındaki kız çocuklarına, bir şölen gibi sunarlar. Kadın sünneti, büyümenin ve kadınlığa atılan adımın gereği olarak tanıtılır. Hediyeler, elbiseler, eğlenceler vaad edilir. “Az” çığlık atan kızlar herkesin beğenisini ve takdirini alırken, çok çığlık atan kızlar hem acıları hem de utançlarıyla başbaşa bırakılır ama sonuçta sünnetli kızların genel olarak çevrelerinde statüleri yükselir, evlenmeleri garanti altına alınır ve maalesef hayatları boyunca sürecek sağlık sorunlarıda böylece başlar.
Kadın sünnetinin sağlık açısından, bilinen pek çok sakıncası vardır. Kız çocukları ve kadınlar uyuşturulmadan ve birçok işte kullanılan, steril olmayan araçlar ile yapılan müdahalenin hemen ardından kan kaybına bağlı şok, kansızlık, kan zehirlenmesi, enfeksiyonlar, idrar yaparken yaranın yanması sebebiyle idrar tutma ve bunun yarattığı sorunlar, tetanos, HIV/AIDS bulaşması gibi sorunlar yaşamaktadır. Ayrıca sünnet, kadınlarda idrar yapma zorluğu, idrar kaçırma, sık tekrarlayan idrar yolları iltihabı, kronik vaginal enfeksiyonlar, kistler, fistüller, cinsiyet organı çevresinde aşırı duyarlılık veya tümüyle his kaybı, mens sorunlarına yol açmaktadır. Hamilelik ve doğum sırasında kadının ve bebeğin hayatını tehlikeye atan zorluklar, bağırsaklarda ve idrar torbasında yaralanmalar; doğumlar nedeniyle defalarca sünnet olma durumda kalan kadınlarda kansızlık, depresyon, endişe, kabus gibi ömür boyu süren fiziksel ve ruhsal sorunlara sebep olmaktadır.
**
Sabah Gazetesi:
130 milyon kadına sünnet
http://arsiv.sabah.com.tr/2005/08/22/dun97.html
Stockholm Rinkeby Belediyesi'nde Kadın Çalışmaları Merkezi'nde danışmanlık yapan ve Uçan Süpürge İsveç Sorumlusu olan Tülin Uygur, AAmuhabirine yaptığı açıklamada, kadın sünneti geleneğinin, yaygın olarak Afrika kıtasının orta bölümünde bulunan 30 ülkede görüldüğünü belirtti.
Bu bölgedeki kadınların yüzde 72'sinin, diğer Afrika ülkelerindekibazı etnik gruplardaki veya kabilelerdeki kadınların ise yüzde 18'ininsünnetli olduğunu dile getiren Uygur, Umman, Yemen, Birleşik Arap Emirliği, Endonezya, Malezya ve Kuzey Irak'taki bazı Kürt bölgelerindede daha az
olmakla birlikte sünnet geleneğine rastlandığını söyledi. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO), 1975 yılından sonra kadın sünnetiniincelemeye başladığını belirten Tülin Uygur, Avrupa'nın ise 1980'den sonra Afrika'dan gelen göçler nedeniyle bu soruna ilgisinin arttığını vurguladı.
Bu ülkelerden gelen göçmenlerin, kadın sünnetini, Avrupa, Kanada, Amerika, Yeni Zelanda ve Avustralya'ya taşıdığını ifade eden Uygur, bundan sonra kadın sünnetinin, kadınlara yönelik şiddetin en uç uygulamalarından biri olarak tüm dünyayı ilgilendiren bir sorun olmaya devam ettiğini vurguladı.
Tülin Uygur, ''BM verilerine göre, dünyada her yıl 130 milyon kadın ve kız çocuğu sünnet oluyor. Ayrıca yaklaşık her yıl 2 milyon kız çocuğu, sünnet nedeniyle hayatını kaybetme tehlikesi içinde yaşıyor'' dedi.
KADIN SÜNNETİNİN KÖKENİ
Mısır'da yapılan arkeolojik kazılarda, bazı kadın mumyaların sünnetli olduğunun belirlendiğini, kadın sünnetinin, MÖ 1600'lü yıllardan kalan duvar resimlerinde de detaylı şekilde tasvir edildiğini belirtti.
Bu verilerin, kadın sünnetinin çok eski çağlara dayandığının kanıtı olduğunu kaydeden Uygur, sünnetin, Afrika'da Hıristiyan, Müslüman, Musevilerin yanı sıra tek tanrılı olmayan dinlere inanan gruplarda da yoğun olarak uygulanmasının, geleneğin tarihinin, tek tanrılı dinlerden daha eski olduğunu gösterdiğini kaydetti.
ÇOCUK SAYISI KADAR SÜNNET
Uygur, Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre, kadın sünnetinin, delme,dağlama, kazıma, vajinanın içine, kanamaya yol açacak çeşitli bitkileryerleştirme gibi şekillerde uygulandığını belirtti.
Cibuti, Somali ve Sudan'da ise kadınların yüzde 98'inin, sünnetin en ağır şekli olan ''firavun yöntemi-infibulation'' ile sünnet edildiğini bildiren Uygur, ayrıca Mısır'ın güneyi, Eritre, Etiyopya, Gambia, Çad, Kenya ve Mali'nin bazı bölgelerinde de bu tür sünnetin uygulandığını kaydetti.
Uygur, firavun yönteminde, kadınların her doğum sonrası yeniden sünnet edildiğini, doğurdukları çocuk sayısı kadar sünnet olduğunu, aynı acıları defalarca aynı yoğunlukta yaşamak zorunda kaldıklarını dile getirdi.
'SÜNNETLİ KIZLARIN STATÜLERİ YÜKSELİYOR'
Sünnet yaşının bölgelere göre değiştiğini ifade eden Uygur, Etiyopya ve Nijerya'da kız bebeklerin 8 günlükken, Mısır'da 3-8, Sudan'da 5-8, Somali'de 4-10 ve diğer pek çok ülkede ise 13-15 yaşlarıarasında sünnetin yapıldığını kaydetti.
Sünnetin, genital bölge uyuşturulmadan bıçak, traş bıçağı, keskin cam parçaları ve keskin teneke kenarları kullanılarak yapıldığını anlatan Uygur, yaranın tutturulmasında ise ağaç dikenleri, kemik çiviler, iğne, hayvan kılları ve deriden elde edilen ipliğin kullanıldığını kaydetti.
Uygur, kadının sünnet edilmesinin, ''büyümenin'' ve ''kadınlığa atılan ilk adımın gereği'' olarak tanıtıldığını ifade ederek, ''Sünnetolan kızlara hediyeler ve elbiseler sunulur. Az çığlık atan kızlar, herkesin beğenisini ve takdirini alırken, çok çığlık atan kızlar, hem acıları, hem de utançlarıyla başbaşa bırakılır. Ancak sonuçta sünnetlikızların genel olarak çevrelerinde statüleri yükselir. Evlenmeleri garanti altına alınır'' dedi.
Sünnetle birlikte sağlık sorunlarının da başladığını anlatan Uygur, uyuşturulmadan ve steril olmayan araçlarla yapılan müdahalenin hemen ardından kan kaybına bağlı şok, kansızlık, kan zehirlenmesi, enfeksiyonlar, idrar yaparken yaranın yanması gibi sorunların ortaya çıktığını ifade etti.
Tülin Uygur, gelişmiş ülkelerin, Afrika'nın sadece yeraltı ve yerüstü kaynaklarıyla ilgilenmesinin, bazı misyoner grupların da olayısadece ''antropolojik boyutlarıyla'' incelemesinin, sorunun göz ardı edilmesine yol açtığını belirtti.
BM verilerine göre, her yıl yaklaşık 2 milyon kız çocuğu, sünnet nedeniyle hayatını kaybetme tehlikesi yaşıyor.
Dünyada her gün yaklaşık 6 bin genç kızın sünnet edildiği bildirildi.
Kadın sünneti başta Yeni Gine, Mısır, Etiyopya olmak üzere Afrika’daki birçok ülkede, Avustralya, Malakka takım adaları, Brezilya, Meksika, Peru, Ortadoğu, Batı Asya ve Hindistan’da yaşayan Müslüman topluluklarda yaygın.
Tülin Uygur'un araştırması:
Kadın sünneti esas olarak, Afrika kıtasının orta şeridinde yer alan 30 Afrika ülkesinde uygulanıyor. Bu bölgedeki kadınların %72-99’u, diğer Afrika ülkelerindeki bazı etnik grupların veya kabilelerin kadınlarının %18-72’si sünnetli. Umman, Yemen, Birleşik Arap Emirliği’nde, Endonezya ve Malezya’nın bazı bölgelerinde, Kuzey Irak’ta bazı Kürt bölgelerinde yaşayan kadınlar arasında da daha az oranlarda olmakla beraber sünnet geleneği yaşatılmakta. Ayrıca, bu ülkelerden gelen göçmenlerin geleneklerini taşımaları ve sürdürmek istemeleri nedeniyle kadın sünneti, Avrupa, Kanada, Amerika, Yeni Zelanda ve Avustralya‘da da görülüyor ve kadınlara yönelik şiddetin en uç uygulamalarından biri olarak tüm dünyayı ilgilendiren bir kadın sorunu olmaya devam ediyor.
Geleneğin kökleri
Mısır’da yapılan arkeolojik kazılarda bulunan bazı kadın mumyalarının sünnetli olduğu belirlenmiş, kadın sünnetinin nasıl yapıldığı M.Ö 1600’lü yıllardan kalan duvar resimlerinde detaylı bir şekilde tasvir edilmiştir. Bu, kadın sünneti geleneğinin kökeninin çok eski çağlara dayandığının göstergesidir de. Kadın sünnetinin halen uygulandığı pek çok Afrika ülkesinde, Hristiyan, Müslüman, Musevi ve tek tanrılı olmayan dinlere inanan gruplarda da sünnetin yoğun olarak uygulanması, sünnet geleneğinin tarihinin tek tanrılı dinlerden daha eski olduğunu ve tek tanrılı din seçiminin bu geleneğin sürdürülmesini etkilemediğini gösterir.
Kadın sünneti esas olarak 3 ayrı şekilde uygulanır.
1) Klitorisin tümüyle kesilmesi (clitoridectomy);
2) Klitoris ile birlikte yakın çevresindeki küçük ve bir kısım büyük dudakların kesilmesi (excision);
3) Klitoris ile birlikte küçük ve büyük dudakların neredeyse tümüyle kesilmesi, açık yaranın dış çeperlerinin biraraya getirilerek yaranın tümüyle dikilmesi, sadece idrar ve aybaşı kanamasının akabileceği ve ancak küçük parmak genişliğinde olan bir açıklık bırakılması (infibulation).
Bu uygulamalar dışında Dünya Sağlık Örgütü; delme, dağlama, kazıma, vajinanın içine kanama sebebi olan çeşitli bitkiler yerleştirme veya bazı müslüman topluluklarda “sünnet/sunna” denilerek klitorisin bir şekilde işaretlenmesi gibi kadının cinsel organına yapılan müdahaleleri de dördüncü uygulama şekli olarak mücadele edilmesi gereken sünnet kapsamına almıştır.
Sünnetli kadınların % 80-85’inde 1. ve 2. tür sünnet uygulanmaktadır. Cibuti, Somali, Sudan’da kadınların % 98’i firavun tarzı da denilen ve sünnetin en ağır şekli olan “infibulation” yöntemi ile sünnet edilmektedir. Ayrıca Mısır’ın güneyinde, Eritre ve Etiyopya’da, Gambia, Çad, Kenya ve Mali’nin bazı bölgelerinde de bu tür sünnetler uygulanmaktadır. Ayrıca, bu yöntemle sünnet edilen kÿadınların her doğum sonrasında yeniden sünnet edilmesi gerekmektedir. Doğumu kolaylaştırmak için doğum esnasında sünnet bölgesi yarılan kadınlar doğumdan hemen sonra yeniden dikilmektedir. Böylece kadınlar, çocuk sayıları kadar sünnet olmakta, aynı acıları defalarca aynı yoğunlukta yaşamak zorunda kalmaktadırlar.
Sünnet yaşı bölgelere göre değişmekle beraber genelde Etiyopya ve Nijerya’da kız bebek 8 günlük iken, Mısırda 3-8, Sudan’da 5-8, Somali’de 4-10 ve diğer pek çok ülkede 13-15 yaşları arasında kız çocukları sünnet edilmektedir. Sünnet, genelde genital bölge uyuşturulmadan ve bıçak, traş bıçağı, keskin cam parçaları, keskin teneke kenarı kullanılarak yapılır. Yaranın tutturulmasında akasya ağacı dikenleri, kemik çiviler, iğne, hayvan kıllarından elde edilen iplikler, deri iplikler kullanılır. Daha sonra kız çocuğu ayağa kaldırılarak bacakları dizden kalçaya kadar bitişik olarak sıkıca sarılır ve sünnetlinin birkaç hafta hareket etmeden yatması, idrarını ve dışkısını yattığı yerde yapması sağlanır. Sünnetçi dışında, kız çocuğunun etrafına toplanan kadınlardan bazıları kız çocuğunun kollarını, bacaklarını sıkıca tutar, bazıları kıpırdamaması için omuzlarından bastırır. Dilini yutmasını veya ısırmasını engellemek için kızın ağzına bir bez veya sopa yerleştirilir; diğer kadınlar tarafından da çığlıkları bastırmak için def çalınıp yüksek sesle şarkılar söylenir ve bir yandan da iyi dilekler iletilir.
Sünnet: Kadınlığın göstergesi
Kadınların her türlü geleneği kuşaklara aktarmada en iyi ‘taşıyıcı’ oldukları bilinen bir gerçek. Yaşadıkları acıları kendi çocuklarına da “gelenek” adına yaşatmak isteyen kadınlar, sünneti özellikle 7 yaş üzeri ve ergenlik çağındaki kız çocuklarına, bir şölen gibi sunarlar. Kadın sünneti, büyümenin ve kadınlığa atılan adımın gereği olarak tanıtılır. Hediyeler, elbiseler, eğlenceler vaad edilir. “Az” çığlık atan kızlar herkesin beğenisini ve takdirini alırken, çok çığlık atan kızlar hem acıları hem de utançlarıyla başbaşa bırakılır ama sonuçta sünnetli kızların genel olarak çevrelerinde statüleri yükselir, evlenmeleri garanti altına alınır ve maalesef hayatları boyunca sürecek sağlık sorunlarıda böylece başlar.
Kadın sünnetinin sağlık açısından, bilinen pek çok sakıncası vardır. Kız çocukları ve kadınlar uyuşturulmadan ve birçok işte kullanılan, steril olmayan araçlar ile yapılan müdahalenin hemen ardından kan kaybına bağlı şok, kansızlık, kan zehirlenmesi, enfeksiyonlar, idrar yaparken yaranın yanması sebebiyle idrar tutma ve bunun yarattığı sorunlar, tetanos, HIV/AIDS bulaşması gibi sorunlar yaşamaktadır. Ayrıca sünnet, kadınlarda idrar yapma zorluğu, idrar kaçırma, sık tekrarlayan idrar yolları iltihabı, kronik vaginal enfeksiyonlar, kistler, fistüller, cinsiyet organı çevresinde aşırı duyarlılık veya tümüyle his kaybı, mens sorunlarına yol açmaktadır. Hamilelik ve doğum sırasında kadının ve bebeğin hayatını tehlikeye atan zorluklar, bağırsaklarda ve idrar torbasında yaralanmalar; doğumlar nedeniyle defalarca sünnet olma durumda kalan kadınlarda kansızlık, depresyon, endişe, kabus gibi ömür boyu süren fiziksel ve ruhsal sorunlara sebep olmaktadır.
**
Sabah Gazetesi:
130 milyon kadına sünnet
http://arsiv.sabah.com.tr/2005/08/22/dun97.html
Stockholm Rinkeby Belediyesi'nde Kadın Çalışmaları Merkezi'nde danışmanlık yapan ve Uçan Süpürge İsveç Sorumlusu olan Tülin Uygur, AAmuhabirine yaptığı açıklamada, kadın sünneti geleneğinin, yaygın olarak Afrika kıtasının orta bölümünde bulunan 30 ülkede görüldüğünü belirtti.
Bu bölgedeki kadınların yüzde 72'sinin, diğer Afrika ülkelerindekibazı etnik gruplardaki veya kabilelerdeki kadınların ise yüzde 18'ininsünnetli olduğunu dile getiren Uygur, Umman, Yemen, Birleşik Arap Emirliği, Endonezya, Malezya ve Kuzey Irak'taki bazı Kürt bölgelerindede daha az
olmakla birlikte sünnet geleneğine rastlandığını söyledi. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO), 1975 yılından sonra kadın sünnetiniincelemeye başladığını belirten Tülin Uygur, Avrupa'nın ise 1980'den sonra Afrika'dan gelen göçler nedeniyle bu soruna ilgisinin arttığını vurguladı.
Bu ülkelerden gelen göçmenlerin, kadın sünnetini, Avrupa, Kanada, Amerika, Yeni Zelanda ve Avustralya'ya taşıdığını ifade eden Uygur, bundan sonra kadın sünnetinin, kadınlara yönelik şiddetin en uç uygulamalarından biri olarak tüm dünyayı ilgilendiren bir sorun olmaya devam ettiğini vurguladı.
Tülin Uygur, ''BM verilerine göre, dünyada her yıl 130 milyon kadın ve kız çocuğu sünnet oluyor. Ayrıca yaklaşık her yıl 2 milyon kız çocuğu, sünnet nedeniyle hayatını kaybetme tehlikesi içinde yaşıyor'' dedi.
KADIN SÜNNETİNİN KÖKENİ
Mısır'da yapılan arkeolojik kazılarda, bazı kadın mumyaların sünnetli olduğunun belirlendiğini, kadın sünnetinin, MÖ 1600'lü yıllardan kalan duvar resimlerinde de detaylı şekilde tasvir edildiğini belirtti.
Bu verilerin, kadın sünnetinin çok eski çağlara dayandığının kanıtı olduğunu kaydeden Uygur, sünnetin, Afrika'da Hıristiyan, Müslüman, Musevilerin yanı sıra tek tanrılı olmayan dinlere inanan gruplarda da yoğun olarak uygulanmasının, geleneğin tarihinin, tek tanrılı dinlerden daha eski olduğunu gösterdiğini kaydetti.
ÇOCUK SAYISI KADAR SÜNNET
Uygur, Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre, kadın sünnetinin, delme,dağlama, kazıma, vajinanın içine, kanamaya yol açacak çeşitli bitkileryerleştirme gibi şekillerde uygulandığını belirtti.
Cibuti, Somali ve Sudan'da ise kadınların yüzde 98'inin, sünnetin en ağır şekli olan ''firavun yöntemi-infibulation'' ile sünnet edildiğini bildiren Uygur, ayrıca Mısır'ın güneyi, Eritre, Etiyopya, Gambia, Çad, Kenya ve Mali'nin bazı bölgelerinde de bu tür sünnetin uygulandığını kaydetti.
Uygur, firavun yönteminde, kadınların her doğum sonrası yeniden sünnet edildiğini, doğurdukları çocuk sayısı kadar sünnet olduğunu, aynı acıları defalarca aynı yoğunlukta yaşamak zorunda kaldıklarını dile getirdi.
'SÜNNETLİ KIZLARIN STATÜLERİ YÜKSELİYOR'
Sünnet yaşının bölgelere göre değiştiğini ifade eden Uygur, Etiyopya ve Nijerya'da kız bebeklerin 8 günlükken, Mısır'da 3-8, Sudan'da 5-8, Somali'de 4-10 ve diğer pek çok ülkede ise 13-15 yaşlarıarasında sünnetin yapıldığını kaydetti.
Sünnetin, genital bölge uyuşturulmadan bıçak, traş bıçağı, keskin cam parçaları ve keskin teneke kenarları kullanılarak yapıldığını anlatan Uygur, yaranın tutturulmasında ise ağaç dikenleri, kemik çiviler, iğne, hayvan kılları ve deriden elde edilen ipliğin kullanıldığını kaydetti.
Uygur, kadının sünnet edilmesinin, ''büyümenin'' ve ''kadınlığa atılan ilk adımın gereği'' olarak tanıtıldığını ifade ederek, ''Sünnetolan kızlara hediyeler ve elbiseler sunulur. Az çığlık atan kızlar, herkesin beğenisini ve takdirini alırken, çok çığlık atan kızlar, hem acıları, hem de utançlarıyla başbaşa bırakılır. Ancak sonuçta sünnetlikızların genel olarak çevrelerinde statüleri yükselir. Evlenmeleri garanti altına alınır'' dedi.
Sünnetle birlikte sağlık sorunlarının da başladığını anlatan Uygur, uyuşturulmadan ve steril olmayan araçlarla yapılan müdahalenin hemen ardından kan kaybına bağlı şok, kansızlık, kan zehirlenmesi, enfeksiyonlar, idrar yaparken yaranın yanması gibi sorunların ortaya çıktığını ifade etti.
Tülin Uygur, gelişmiş ülkelerin, Afrika'nın sadece yeraltı ve yerüstü kaynaklarıyla ilgilenmesinin, bazı misyoner grupların da olayısadece ''antropolojik boyutlarıyla'' incelemesinin, sorunun göz ardı edilmesine yol açtığını belirtti.
12 Ocak 2009 Pazartesi
"Olmert, Barak ve Livni, Sizi İsrailliler Cezalandıracak!"
İsrail'de 10 bin kişinin katıldığı, ama sağcı grupların saldırısı ve polisin buna izin vermesi nedeniyle yarım kalan barış eyleminde, Uri Avnery'nin yapamadığı konuşmasının tam metnini yayınlıyoruz.
BİA Haber Merkezi - Tel aviv
6 Ocak 2009, Salı
İsrail'de Gush-Shalom'un (Barış Bloku) ve 20 barış örgütünün birlikte düzenlediği protesto eylemine on bin kadar eylemci, savaşı protesto etti. Tel Aviv'in ana caddelerinden Gvirol'de iki kilometre boyunca yürüyenlerin büyük pankartlarında "Öldürmeye son ver! Kuşatmaya son ver! İşgale son ver!" yazıyordu.
Eylem, İsrail Başbakanı Ehud Olmert'in Gazze'ye kara harekatı emrini vermesinin ardından, 3 Ocak'ta düzenlendi. Ancak başlangıçta polisin müdahalesi, daha sonra sağcı grupların saldırısı ve polisin bunu engellememesi üzerine, planlanan son basın açıklaması yapılamadı.
Aşağıda, İsrailli barış savunucusu Uri Avnery'nin bu eylemin sonunda yapmayı planladığı, ama yapamadığı konuşmasının metnini yayınlıyoruz.
Bize hain olduğumuzu söylüyorlar.
Bize İsrail'i yıktığımızı söylüyorlar.
Bize suçlu olduğumuzu söylüyorlar.
Ama biz de onlara asıl suçlunun bu yasadışı ve gereksiz savaşı başlatanlar olduğunu söylüyoruz!
Gereksiz bir savaş, çünkü hükümetin Gazze'de yaşayan bir buçuk milyon insana uyguladığı ablukaya son vermesiyle, Kassam'ları durdurması mümkündü.
Yasadışı bir savaş, çünkü her şeyin ötesinde, bu savaş Ehud Barak'la Tzipi Livni'nin seçim kampanyasının utanmazca ve açık bir parçası.
Ehud Barak'ı Knesset'te* daha fazla sandalye elde etmek için İsrail Savunma Kuvvetleri askerlerini istismar etmekle suçluyorum.
Tzipi Livni'yi Başbakan olmak için karşılıklı kıyımın avukatlığını yapmakla suçluyorum.
Ehud Olmert'i yozlaşma ve yolsuzluğun üstünü feci bir savaşla kapatmaya çalışmakla suçluyorum.
Bu kürsüden, bu cesur ve ahlaklı topluluğun adına onlara sesleniyorum: Savaşı derhal durdurun! Askerlerimizin ve sivillerin hiçbir şey uğruna kanının akmasına son verin! Gazze'de yaşayanların kanının akmasına son verin!
Kara istilası, bir felaket daha yaratacak. Karşılıklı katliam ve çok daha berbat savaş suçlarına neden olacak.
Bu savaşın sonunda, savaş suçları nedeniyle tutuklanmaktan korkmadan Avrupa topraklarına ayak basabilecek bir tek general bile olmayacak.
Bize başka seçenek olmadığı söyleniyor. Doğru değil!!
Şimdi, şu an bile bir ateşkes mümkün. Eğer bu cinai kuşatmayı kaldırır, Gazze halkının saygınlık içinde yaşamasına izin verirsek, eğer Hamas'la konuşursak.
Güney'in halkına, Sderot, Aştot ve Birüssebi'nin** halkına seslenmek istiyorum: Acınızı biliyoruz. Sizinle birlikte yaşamasak da hepimiz iyi biliyoruz.
Ama aynı zamanda, bu savaşın durumunuzu değiştirmeyeceğini de biliyoruz.
Siyasetçiler sizi istismar ediyor, siyasetçiler savaşı sizin sırtınızdan yürütüyor. Bunu siz de biliyorsunuz!
Olmert, Barak ve Livni'ye sesleniyorum: Gazze'ye askerleri göndermeyin! Üçünüz de savaş suçlarıyla suçlanacaksınız. Üçünüz de bedelini ödeyeceksiniz.
Bugün sizi selamlayan İsrail'de kitleler, yarın sizi cezalandıracak. Bu İkinci Lübnan Savaşı'nda gerçekleşti. Bu kez de gerçekleşecek!
Ve burada olan sizler, kadınlar ve erkekler, Yahudiler ve Araplar... Bu korkunç savaşı ilk gününden, ilk dakikasından protesto eden ve lanetleyenler. Gerçek kahraman sizlersiniz!
Kendinizle çok gurur duyabilirsiniz, çünkü bir histeri ve cehalet kasırgasının ortasında dikilip hiçbir yere savrulmuyorsunuz! Akıl sağlığınızı koruyorsunuz, yalnızca evde değil, burada, caddede de!
Dünyanın her yerinde milyonlar sizi selamlıyor, her birinizi.
Bir insan, bir İsrailli, bir barış arayıcısı olarak bugün burada olmaktan gurur duyuyorum. (TK)
* Knesset: İsrail parlamentosu
** Hamas'ın roket fırlattığı İsrail kentleri. Birüssebi: Beersheba.
*** Avnery'nin konuşmasını İngilizce çevirisinden Tolga Korkut Türkçeleştirdi.
BİA Haber Merkezi - Tel aviv
6 Ocak 2009, Salı
İsrail'de Gush-Shalom'un (Barış Bloku) ve 20 barış örgütünün birlikte düzenlediği protesto eylemine on bin kadar eylemci, savaşı protesto etti. Tel Aviv'in ana caddelerinden Gvirol'de iki kilometre boyunca yürüyenlerin büyük pankartlarında "Öldürmeye son ver! Kuşatmaya son ver! İşgale son ver!" yazıyordu.
Eylem, İsrail Başbakanı Ehud Olmert'in Gazze'ye kara harekatı emrini vermesinin ardından, 3 Ocak'ta düzenlendi. Ancak başlangıçta polisin müdahalesi, daha sonra sağcı grupların saldırısı ve polisin bunu engellememesi üzerine, planlanan son basın açıklaması yapılamadı.
Aşağıda, İsrailli barış savunucusu Uri Avnery'nin bu eylemin sonunda yapmayı planladığı, ama yapamadığı konuşmasının metnini yayınlıyoruz.
Bize hain olduğumuzu söylüyorlar.
Bize İsrail'i yıktığımızı söylüyorlar.
Bize suçlu olduğumuzu söylüyorlar.
Ama biz de onlara asıl suçlunun bu yasadışı ve gereksiz savaşı başlatanlar olduğunu söylüyoruz!
Gereksiz bir savaş, çünkü hükümetin Gazze'de yaşayan bir buçuk milyon insana uyguladığı ablukaya son vermesiyle, Kassam'ları durdurması mümkündü.
Yasadışı bir savaş, çünkü her şeyin ötesinde, bu savaş Ehud Barak'la Tzipi Livni'nin seçim kampanyasının utanmazca ve açık bir parçası.
Ehud Barak'ı Knesset'te* daha fazla sandalye elde etmek için İsrail Savunma Kuvvetleri askerlerini istismar etmekle suçluyorum.
Tzipi Livni'yi Başbakan olmak için karşılıklı kıyımın avukatlığını yapmakla suçluyorum.
Ehud Olmert'i yozlaşma ve yolsuzluğun üstünü feci bir savaşla kapatmaya çalışmakla suçluyorum.
Bu kürsüden, bu cesur ve ahlaklı topluluğun adına onlara sesleniyorum: Savaşı derhal durdurun! Askerlerimizin ve sivillerin hiçbir şey uğruna kanının akmasına son verin! Gazze'de yaşayanların kanının akmasına son verin!
Kara istilası, bir felaket daha yaratacak. Karşılıklı katliam ve çok daha berbat savaş suçlarına neden olacak.
Bu savaşın sonunda, savaş suçları nedeniyle tutuklanmaktan korkmadan Avrupa topraklarına ayak basabilecek bir tek general bile olmayacak.
Bize başka seçenek olmadığı söyleniyor. Doğru değil!!
Şimdi, şu an bile bir ateşkes mümkün. Eğer bu cinai kuşatmayı kaldırır, Gazze halkının saygınlık içinde yaşamasına izin verirsek, eğer Hamas'la konuşursak.
Güney'in halkına, Sderot, Aştot ve Birüssebi'nin** halkına seslenmek istiyorum: Acınızı biliyoruz. Sizinle birlikte yaşamasak da hepimiz iyi biliyoruz.
Ama aynı zamanda, bu savaşın durumunuzu değiştirmeyeceğini de biliyoruz.
Siyasetçiler sizi istismar ediyor, siyasetçiler savaşı sizin sırtınızdan yürütüyor. Bunu siz de biliyorsunuz!
Olmert, Barak ve Livni'ye sesleniyorum: Gazze'ye askerleri göndermeyin! Üçünüz de savaş suçlarıyla suçlanacaksınız. Üçünüz de bedelini ödeyeceksiniz.
Bugün sizi selamlayan İsrail'de kitleler, yarın sizi cezalandıracak. Bu İkinci Lübnan Savaşı'nda gerçekleşti. Bu kez de gerçekleşecek!
Ve burada olan sizler, kadınlar ve erkekler, Yahudiler ve Araplar... Bu korkunç savaşı ilk gününden, ilk dakikasından protesto eden ve lanetleyenler. Gerçek kahraman sizlersiniz!
Kendinizle çok gurur duyabilirsiniz, çünkü bir histeri ve cehalet kasırgasının ortasında dikilip hiçbir yere savrulmuyorsunuz! Akıl sağlığınızı koruyorsunuz, yalnızca evde değil, burada, caddede de!
Dünyanın her yerinde milyonlar sizi selamlıyor, her birinizi.
Bir insan, bir İsrailli, bir barış arayıcısı olarak bugün burada olmaktan gurur duyuyorum. (TK)
* Knesset: İsrail parlamentosu
** Hamas'ın roket fırlattığı İsrail kentleri. Birüssebi: Beersheba.
*** Avnery'nin konuşmasını İngilizce çevirisinden Tolga Korkut Türkçeleştirdi.
7 Ocak 2009 Çarşamba
İnsan hakları aktivisti ve sendikacı Farzad Kamangar'ın İdam edilme kararına karşı aldığı tavrı yansıtan mektubu...
İranlı Kürt gazeteci, sendikacı ve siyasal eylemci Farzad Kamangar idam hücresinde organlarını bağışladı: “Tek istediğim isyankâr, kıpır kıpır kalbimin, benden daha isyankârca bir çocuğun göğsünde atmaya devam etmesidir”...
İnsan hakları aktivisti ve sendikacı Farzad Kamangar Ağustos 2006"da tutuklanmasından önce, İran Kürdistanı"nda, Kamyaran"da öğretmendi. İran"da rejimin bütün insan hakları aktivistlerine karşı yüklediği bir suç olan "ulusal güvenliği tehlikeye atmak"la suçlanan 33 yaşındaki öğretmen tutuklandıktan sonra bedensel ve ruhsal işkence gördü. Şimdiye kadar, ailesinden on altı kişi siyasal faaliyetlerinden dolayı İran İslam rejimi tarafından idam edilen Kamangar göstermelik bir mahkemeden sonra Şubat 2008"de asılarak idam cezasına çarptırıldı. Kamangar"ın idamına engel olmak için uluslararası bir kampanya sürüyor.
Kamangar"ın Karac"daki Racai"i Şahr Hapisanesi"ndeki hücresinden İran İstihbaharat Bakanı Kolaam-Hoseyn Ezhei"ye yazdığı mektupta şöyle sesleniyor.
KALBİMİN ATMASINA İZİN VERİN
Aylardır hapishanedeyim. Hapishanenin benim irademi, sevgimi ve insanlığımı ezeceği ve beni ehlileştireceği sanıldı. Tarih kadar uzun, sonsuzluğa uzanan duvarlarla çevrili bir koğuşta tutuldum. Beni, sevdiklerimden, ülkemin çocuklarından ayıracağı sanıldı. Fakat, her gün hücremin ufak penceresinden uzak yerlere doğru yolculuğa çıktım ve kendimi onlar arasında ve onlar gibi hissettim. Buna karşılık, onlar bende hapsedilmiş kendi kederlerinin yansımasını göreceklerdi; böylece hapishane birbirimizle olan bağlarımızı derinleştirdi. Hapishane karanlığının güneşin ve ışığın anlamını zihnimden sileceği sanıldı, fakat karanlık ve sessizlikte alaca menekşelerin büyüdüğüne tanık oldum. Hapishanenin, zihnimin zamanı ve onun değerini unutmaya terk etmeye zorlayacağı sanıldı. Ancak hapishane dışındaki anları yeniden yaşadım ve yeni bir yol seçmek için yeni bir "ben" doğurdum.
Aynı zamanda, benden önceki tutuklular gibi, yeni bir şafağı görme umuduyla hapishanenin karanlığına dayanmak zorunda kalan işkence görmüş bir neslin son kişisi olacağımı umarak, yoluma çıkan bütün aşağılama, hakaret ve zulmü tüm kalbimle kucakladım.
Bir gün, onların ""Allahına" karşı savaş yürütmekten dolayı" "kafir" olarak damgalandım. Böylece, adaletin ilmiği yaşamımı almak üzere dokundu. Ve bu günden beri istemeyerek idamımı bekliyorum. Ancak, bütün sevgili insanlarıma olan sevgimle, eğer yaşamımı kaybedeceksem, bütün organlarımın onları alınca yaşam bulacaklara gitmesine izin vermeye karar verdim. Ve kalbimin, ondaki bütün sevgi ve tutkuyla birlikte bir çocuğa bağışlanmasına izin verin. Nereden olacağı hiç fark etmez; Kaaron banklarında, Sabalaan Dağı yamaçlarında, Doğu Sahara kenarlarında veya Zağros Dağları"ndan güneşin doğuşunu seyreden bir çocuk. Tek istediğim isyankar, kıpır kıpır kalbimin, benden daha isyankarca kendi çocukluk arzularını aya ve yıldızlara ifşa edecek ve onlara sonradan bir yetişkin olarak ihanet etmeyeceğine dair onları tanık tutacak bir çocuğun göğsünde atmaya devam etmesidir. Tek istediğim, kalbimin yatağa aç giden çocuklar üzerine sabrını kaybeden birinin göğsünde; "bu yaşamda en küçük arzum bile gerçekleşmeyecek" diye yazan ve kendisini asan Haamed"in –benim on altı yaşındaki öğrencim- hatırasını kalbimde canlı tutacak birisinde atmaya devam edebilmesidir.
Hangi dili konuşuyor olursa olsun, kalbimin bir başkasının göğsünde atmasına izin verin. Tek istediğim, onun, nasırlı ellerinin kalınlığı eşitsizliklere karşı öfke kıvılcımlarını canlı tutacak bir işçinin çocuğu olmasıdır. Kalbimin, çok uzak olmayacak bir gelecekte, çocuklarının onu her sabah güzel gülümsemeleriyle selamlayacağı ve birlikte bütün neşe ve oyunları paylaşacakları bir köy öğretmeni olacak bir çocuğun göğsünde atmasına izin verin.
BÜTÜN İNSANLIĞI SEVME MESAJI
O zaman, çocuklar yoksulluk ve açlık gibi kelimelerin anlamını bilmeyecektir; "hapishane", "işkence", "baskı" ve "eşitsizlik" terimleri, onların dünyasında bütün anlamlarından yoksun olabilecektir. Uçsuz bucaksız dünyanızın ufak bir köşesinde kalbimin atmasına izin verin. Sadece ona özenli olun, çünkü o, tarihi acı ve eziyet ile dolu ülkesinin insanlarının anlatılmamış hikayeleriyle dolu bir kişinin kalbidir. Kalbimin bir çocuğun göğsünde atmasına izin verin ki bir sabah yapabildiğim kadar yüksek sesle ve anadilimde –Kürtçe-, haykırabileyim: Bu uçsuz bucaksız dünyanın bütün köşelerine, bütün insanlığı sevme mesajını taşıyan bir rüzgâr olmak istiyorum. BİA Haber Merkezi
İnsan hakları aktivisti ve sendikacı Farzad Kamangar Ağustos 2006"da tutuklanmasından önce, İran Kürdistanı"nda, Kamyaran"da öğretmendi. İran"da rejimin bütün insan hakları aktivistlerine karşı yüklediği bir suç olan "ulusal güvenliği tehlikeye atmak"la suçlanan 33 yaşındaki öğretmen tutuklandıktan sonra bedensel ve ruhsal işkence gördü. Şimdiye kadar, ailesinden on altı kişi siyasal faaliyetlerinden dolayı İran İslam rejimi tarafından idam edilen Kamangar göstermelik bir mahkemeden sonra Şubat 2008"de asılarak idam cezasına çarptırıldı. Kamangar"ın idamına engel olmak için uluslararası bir kampanya sürüyor.
Kamangar"ın Karac"daki Racai"i Şahr Hapisanesi"ndeki hücresinden İran İstihbaharat Bakanı Kolaam-Hoseyn Ezhei"ye yazdığı mektupta şöyle sesleniyor.
KALBİMİN ATMASINA İZİN VERİN
Aylardır hapishanedeyim. Hapishanenin benim irademi, sevgimi ve insanlığımı ezeceği ve beni ehlileştireceği sanıldı. Tarih kadar uzun, sonsuzluğa uzanan duvarlarla çevrili bir koğuşta tutuldum. Beni, sevdiklerimden, ülkemin çocuklarından ayıracağı sanıldı. Fakat, her gün hücremin ufak penceresinden uzak yerlere doğru yolculuğa çıktım ve kendimi onlar arasında ve onlar gibi hissettim. Buna karşılık, onlar bende hapsedilmiş kendi kederlerinin yansımasını göreceklerdi; böylece hapishane birbirimizle olan bağlarımızı derinleştirdi. Hapishane karanlığının güneşin ve ışığın anlamını zihnimden sileceği sanıldı, fakat karanlık ve sessizlikte alaca menekşelerin büyüdüğüne tanık oldum. Hapishanenin, zihnimin zamanı ve onun değerini unutmaya terk etmeye zorlayacağı sanıldı. Ancak hapishane dışındaki anları yeniden yaşadım ve yeni bir yol seçmek için yeni bir "ben" doğurdum.
Aynı zamanda, benden önceki tutuklular gibi, yeni bir şafağı görme umuduyla hapishanenin karanlığına dayanmak zorunda kalan işkence görmüş bir neslin son kişisi olacağımı umarak, yoluma çıkan bütün aşağılama, hakaret ve zulmü tüm kalbimle kucakladım.
Bir gün, onların ""Allahına" karşı savaş yürütmekten dolayı" "kafir" olarak damgalandım. Böylece, adaletin ilmiği yaşamımı almak üzere dokundu. Ve bu günden beri istemeyerek idamımı bekliyorum. Ancak, bütün sevgili insanlarıma olan sevgimle, eğer yaşamımı kaybedeceksem, bütün organlarımın onları alınca yaşam bulacaklara gitmesine izin vermeye karar verdim. Ve kalbimin, ondaki bütün sevgi ve tutkuyla birlikte bir çocuğa bağışlanmasına izin verin. Nereden olacağı hiç fark etmez; Kaaron banklarında, Sabalaan Dağı yamaçlarında, Doğu Sahara kenarlarında veya Zağros Dağları"ndan güneşin doğuşunu seyreden bir çocuk. Tek istediğim isyankar, kıpır kıpır kalbimin, benden daha isyankarca kendi çocukluk arzularını aya ve yıldızlara ifşa edecek ve onlara sonradan bir yetişkin olarak ihanet etmeyeceğine dair onları tanık tutacak bir çocuğun göğsünde atmaya devam etmesidir. Tek istediğim, kalbimin yatağa aç giden çocuklar üzerine sabrını kaybeden birinin göğsünde; "bu yaşamda en küçük arzum bile gerçekleşmeyecek" diye yazan ve kendisini asan Haamed"in –benim on altı yaşındaki öğrencim- hatırasını kalbimde canlı tutacak birisinde atmaya devam edebilmesidir.
Hangi dili konuşuyor olursa olsun, kalbimin bir başkasının göğsünde atmasına izin verin. Tek istediğim, onun, nasırlı ellerinin kalınlığı eşitsizliklere karşı öfke kıvılcımlarını canlı tutacak bir işçinin çocuğu olmasıdır. Kalbimin, çok uzak olmayacak bir gelecekte, çocuklarının onu her sabah güzel gülümsemeleriyle selamlayacağı ve birlikte bütün neşe ve oyunları paylaşacakları bir köy öğretmeni olacak bir çocuğun göğsünde atmasına izin verin.
BÜTÜN İNSANLIĞI SEVME MESAJI
O zaman, çocuklar yoksulluk ve açlık gibi kelimelerin anlamını bilmeyecektir; "hapishane", "işkence", "baskı" ve "eşitsizlik" terimleri, onların dünyasında bütün anlamlarından yoksun olabilecektir. Uçsuz bucaksız dünyanızın ufak bir köşesinde kalbimin atmasına izin verin. Sadece ona özenli olun, çünkü o, tarihi acı ve eziyet ile dolu ülkesinin insanlarının anlatılmamış hikayeleriyle dolu bir kişinin kalbidir. Kalbimin bir çocuğun göğsünde atmasına izin verin ki bir sabah yapabildiğim kadar yüksek sesle ve anadilimde –Kürtçe-, haykırabileyim: Bu uçsuz bucaksız dünyanın bütün köşelerine, bütün insanlığı sevme mesajını taşıyan bir rüzgâr olmak istiyorum. BİA Haber Merkezi
25 Aralık 2008 Perşembe
HAYVAN ASKERLERİ/RONNIE LEE İLE YAPILMIŞ BİR SÖYLEŞİ ABOLITIONIST-ONLINE http://www.abolitionist-online.com/_07lee.shtml
Abolitionist: Animal Liberation Front (ALF)’u başlattığınız için teşekkür ederiz. İftiracıları hayvan özgürlüğü ve hayvanlarını ciddiye almaya zorladı ALF.
Ronnie Lee: Animal Liberation Front sadece benim tarafımdan başlatılmadı. Benim başlatan kişi olarak bu kadar tanınmamın sebebi hala hayvan hakları hareketinde aktif olmamdan kaynaklanıyor.
Başlangıçta altı kişiydik. Londra’da bir cafede toplantı yaptığımızı hatılıyorum. Çoğumuz av sabotajlarına katılmıştık ve daha ciddi bir şeyler yapılması gerektiğini düşünüyorduk; çünkü o günlerde hayvanların lehine kampanyalar düzenleniyordu ama hiç bir şey de başarılamıyordu. Dirikesim, hayvan çiftlikleri ve diğer sömürü alanları da giderek daha kötü bir hal alıyordu.
Varolan kuruluşların taktikleri fazla bir fark yaratmıyordu ve hepimizin doğrudan eylemle ilgili tecrübeleri olmuştu, bu yüzden bu eylem tarzını genişletip ileri götürmeyi düşünüyorduk. Yapılması gerekenin hayvanları sömürenlerin mülklerine zarar vermek olduğuna karar verdik, böylece yaptıkları şeylerden vazgeçeceklerini düşündük. Bunu tartıştık, bizi nereye götüreceğini bilmiyorduk. Bir sonuç elde edemeyebilirdik ayrıca. Hepimiz tutuklanabilir, hapse gönderilebilirdik; bu da herşeyin sonu olabilirdi veya bir şeylerin başlamasına önayak da olabilirdi. Ne yöne gitmemiz gerektiğini bilmiyorduk, ama birşeylerin yapılması gerektiğinin farkındaydık.
Bazılarımız başka şeylerden ve başka hareketlerden etkilendi. Beni en çok etkileyen şeylerden birisi The Angry Brigade adında bir gruptu. 60 ve 70lerin sonların İspanya’da hala Franco’nun rejimde olduğu zamanlardı. Bu insanlar, toplumdaki faşizme ve her türden zulme karşı doğrudan eylemler gerçekleştirdiler. Mesela Miss World Contest güzelik yarışmasındaki bir yayın aracını havaya uçurdular ve İçişleri Bakanına saldırıda bulundular. Hiçbir eylemleri kimseyi yaralamadı. Aslında Situationists adındaki bir gruptan etkilenmişlerdi, onlar da Fransa’da bulunan bir gruptu.
İnsanları uyandırmak için onları etkileyecek şeyler yapmanız gerekiyordu, bu yüzden onlar da “durumlar” adını verdikleri şeyler yarattılar. Mesela Paris’te bir kilisede eylem yaptılar. Dinin ne kadar yanlış olduğunu anlatmak için kiliseye girip rahibi bağladılar, eylemcilerden birisi rahip giysilerini giydi ve cemaatin önüne çıktı,- herkes onu rahip sandı tabii-, ardından”Tanrı öldü”, “tanrı yoktur” demeye başladı. Elbette bu büyük bir skandala yol açtı. Bu grup bu türden etkileyici eylemler yapmaya gönül vermişti. Ben bundan çok etkilendim, beni bayağı düşündürdü, acaba bu eylem biçimi hayvanlar için nasıl kullanılabilirdi? Bu eylemleri hayvanların sömürüldüğü gerçeğine insanların kulak kabartması için kullanabilir miydik?
Başlangıçta ALF ‘in adı “Band of Mercy” idi. 19.yyda, RSPCA kurulmadan önce, aslında RSPCA Gençlik Grubu adında bir grup vardı ve bunlar kendilerine Band of Mercy diyorlardı (Merhamet Takımı). Bu genç insanlar doğrudan eylemlerde bulunuyordu. Yaptıkları şeylerden bazıları silahlara zarar vermekti, böylece hayvanlara karşı kullanılamıyordu bu silahlar. Bugün RSPCA’de bu olmaz ama bizler, evet bu grubun yaktığı ateşi biz yeniden başlatmalıyız diye düşünüyorduk.
Öncelikle av kulübelerine gidip oradaki araçlara zarar vermekle başladık işe. Bazen de spreyle sloganlar yazıyorduk. Ardından inşa edilen dirikesim laboratuarlarına zarar vermeye başladık. Orada bir binaya girip iki kez binayı ateşe vermeye çalıştık. Bina yıkılmadı; ama ciddi anlamda zarara sebep olduk. Sonunda bina inşa edildi, ama eylemlerimiz bunu geciktirdi. Fok avında kullanılan bir botu yok ettik ve bunun sonucunda o fok avı yapılamadı. Yılda bir kez yapılan bir olaydı, o zamandan sonra bir daha asla yapılmadı. Fok avına karşı büyük bir protesto hareketi vardı ve bizim eylemimiz de olaya son noktayı koydu. Bu olaydan sonra hükümet artık lisans dağıtmadı. O çevrede fok avı tamamen sona ermiş oldu.
Bir kaçımız yakalandık, tutuklandık ve 3 yıl hapis cezası yedik. Sadece bir yıllığına ceza görecektik; çünkü daha önceden hiç ceza almamıştık. Beni en memnun eden şeylerden birisi ben hapisteyken ICI laboratuarlarından birisine bir gencin girdiğini ve bazı beagleların kurtarıldığını duymam oldu. Genç yakalandı ama kendisine dava açılmadı. ICI mahkeme sebebiyle göreceği tepkilerden çekindi ve dava açmadı. Çok memnun olmuştum; çünkü biz hapisteyiz diye insanların doğrudan eyleme katılmayacağını düşünüyordum. Ne olacağını gerçekten bilmiyordum. Hapisten çıktığımda etrafımı hayvan haklarını savunan insanların sarıp “ ben de katılmak istiyorum” demesi beni çok mutlu etti. 6 kişiyle başladık, bir kaçı olayı bırakmıştı, böylece sayımız azalmıştı. Birçok yeni insan katılmak istiyordu. Bu da bizim Band of Mercy ismini değiştirmemize sebep oldu, Animal Liberation Front ismini aldık; çünkü Band of Mercy ismi kulağa dini bir organizasyon gibi geliyordu. Hayvanlara işaret etmiyordu veya bizim hayvanlarla alakalı olduğumuzu da ifade etmiyordu; biz de bu yüzden Animal Liberation Front (Hayvan Özgürlüğü Cephesi /Hayvan Kurtuluşu Cephesi) ismini aldık, çünkü işin gerçeği buydu.
Doğrudan eylemden klısa bir süre uzak kalmıştım ama hemen geri döndüm. Aynı şeydi gene söz konusu olan- bazı yerlere zarar veriliyordu, bu sefer insanlar hayvanları da kurtarmaya başladılar. Bu ana dek hayvan kurtarma olayı fazla olmamıştı, ama başka bir yer vardı, orada hint domuzu yetiştiriliyordu, özellikle hayvan deneyleri için. Oraya kamyonlarına zarar vermek için gitmiştik ama kamyon orada değildi, bu yüzden biz de oraya gizlice girdik ve 6 hint domuzunu kurtardık, bu eylemin sonucu olarak orası kapatıldı. Orayı işleten kadın o kadar telaşlanmıştı ki tamamen bu işten çekildi. Bu bizim ilk başarımızdı. 6 hint domuzunu aldık ve oranın kapanmasını sağladık, harika bir iş çıkarmıştık.
İsmimiz 1976’da değiştirildi, artık köpekleri ve kedileri üretim çiftliklerinden kurtarabiliyorduk. Üretim çiftliklerindeki güvenlik laboratuara göre sert değildi, bu yüzden daha kolay bir hedeftiler. Bir yerden diğerine bütün üretim çiftliklerinin adreslerine ulaştık ve ardından da onları hedef haline getirdik, çünkü daha fazla kişiydik artık, hayvanları daha sık kurtarabiliyorduk, daha fazla sayıda hayvan kurtarabilmek için daha fazla sayıda insana ihtiyaç oluyordu. Bir yere zarar vermek için 2-3 kişi yeterli oluyordu ama içeri girip de kedileri veya tavukları kurtarmak söz konusu olunca bir düzine insana ihtiyaç oluyordu. Çok daha komplike bir durumdu yani. Sonuçta ekonomik sabotaj adı verilen şey işte böyle başlamış oldu. Başlangıçta, amaç zarar vermekti, böylece doğrudan hayvanların sömürülmesi engellenilmeye ve önlenmeye çalışılıyordu. Mesela; hayvanları laboratuarlara taşımaya yarayan araçlara zarar verildiği gibi, bu ulaşım da fiziksel olarak engellenmeye çalışılıyordu. Zaman ilerledikçe şirketlere parasal olarak zarar vermeye doğru değişti bu tavır. Hayvan sömürüsüyle doğrudan alakalı bir şeye zarar vermenize gerek yoktu, eğer bir şey o şirkete aitse, zaten o da aynı şekilde geçerliydi. Böylece ana fikir ekonomik sabotaj fikri oldu ve şirketlere finansal zarar vermek de ana hedef haline geldi. Bir hayvan üretme kuruluşundan fareleri kurtarırken bir kere daha yakalandım ve hapse atıldım. 12 aylık hapis cezası aldım, çıkıtğımda ya doğrudan eyleme yeniden dönecektim ya da arka planda bir şekilde çalışacaktım. Artık hapiste olduğum ve tanındığım için ne zaman bir ALF eylemi olsa medya bana ulaşıp yorum yapmamı istiyordu. Böylece ALF Basın Sözcüsü oldum- bu kendiliğinden oldu, çünkü medya birkaç sene boyunca medya benimle bağlantı kurmayı sürdürdü. Röportajlar yapıp hayvan hakları gruplarıyla görüşüyordum, gazetecilerle röportajlar yapıyordum, bu tür şeyler oluyordu. Ayrıca, 25 yıl önce, ALF Supporters Group (ALF Destekçileri Grubu) kuruldu. Buradaki ana fikir, aktif olamayan insanların eylemcilere yardım etmesini sağlamaktı, iki hedefleri vardı: bir tanesi fon oluşturmaktı, diğeri de insanların hapisteki eylemcilere mektup yazmalarını sağlamaktı. O günlerde çok kaba bir görüntü vardı. Mesela ALF Supporters bülteninde finansal yardım sağlanması için yardım talep ediliyordu, hatta manivela sponsoru da bulunmuştu galiba, mesela bir manivelaya sponsor olursanız o manivelanın resmini alıp hangi eylemlerde kullanıldığını da öğreniyordunuz (gülüyor). İşte durum bu kadar berbattı (gülüyor).
Dürüst olmak gerekirse, para zarar vermek için değil aslında hayvan kurtarmak için lazımdı; çünkü esas pahalı olan buydu. Eğer 15 beagle kurtarıyorsak, bunlardan bazılar hayvan kurtarma mekanlarına gönderiliyordu, ve bizler de buraya para vermek zorunda hissediyorduk kendimizi, çünkü bu insanlar bu hayvanlara bakmak için sürekli fon arıyorlardı. Supporters Group’dan elde ettiğimiz paranın birçoğu hayvan kurtarmaya harcandı, yoksa zarar vermek için yapılan eylemlere harcanmadı, çünkü bir yere girip de oraya hasar vermek çok da paraya mal olmuyor.
Daha sonra ALF Supporters Group’un bültenini yayımlama işini üstlendim, aynı zamanda ALF’in Basın Sözcülüğü işini de yürütüyordum. Sonunda bu sebepten dolayı da tutuklandım. Bu şöyle oldu; Sheffield’da bazı insanları tutukladılar. Kürk ticaretine karşı kullanılmak için birisi bir kundaklama aleti yapmıştı. Ülkedeki birçok mağazada kürk reyonları bulunuyordu. Buradaki amaç, birisi kundaklama aletine zaman ölçer yerleştirecekti, bu alet bir sigara paketinde bulunacaktı, alet gün boyunca mağazada duracaktı, ve geceyarısı da patlayacaktı. Amaç yangın çıkarıp zarar vermek değildi, amaç fıskiye sistemini çalışmasıydı, böylece yüzbinlerce pound değerinde zarar verilmiş olacaktı. Bu kişiler bu eylemi kendi şehirlerinde yapmak gibi bir hataya düştüler. Kendi şehirlerindeki bir mağazayı kullanınca polisler anında bu grubu yakaladı. Kundaklama aleti yapıldığında bu insanlarla tanışmam istenmişti. Bu insanlar bu aleti neden yaptıklarının bilinmesini istiyorlardı; çünkü eylem gerçekleştiğinde medya benimle bağlantı kurup ne olup bittiğini öğrenmek isteyecekti. Ancak hepsi tutuklandı, ben de tutuklandım sonuçta, çünkü toplantılarını yaptıkları dairede polis tarafından basılmıştı. Konuşuyorlardı ve konuşurken benim de adım geçmişti. Böylece polis beni ve Vivien Smith’i tutukladı. Smith de Supporters Group bülteninin editörüydü. Ülkenin farklı yerlerinden birçok insan tutuklandı. Başka insanları kundaklama yapmaları konusunda desteklediğim iddia edilerek suçlu bulundum. Bunun sebebi de yayımladığımız bültendi. Nasıl akın yapılır, adım adım gösteren bültenler yayımlamıştık, çünkü o dönemlerde uzun bir süre boyunca paçamızı sıyırabiliyorduk. Senelerdir böyle devam etmişti. Paçayı iyi sıyırmıştık gerçekten! Bunu bugün pek kimse yapmaya cesaret edemezdi, çünkü o zamanlar polisin bizim yaptıklarımızla fazla bir alakası yoktu, ilgilenmiyorlardı. Bizi küçük görüyorlardı, bu yüzden biz de çok kolay bir şekilde yırtıyorduk, insanları eylem yapmaya çağırıyorduk, bize hiç bir şey olmaz sanıyorduk. Ama sonunda oldu!
Mahkemede herkesin bir rütbesi olduğu söylendi. ALF’in anonim olarak çalıştığını anlamadılar ya da anlamak istemediler. Her insana farklı bir rütbe vermek istediler. Ben mesela “General”dim, diğerleri de “Bölge Komutanı” olarak fişlendiler. Vivien benim “Teğmenim” olarak sınıflandırıldı, kundaklama aletini yapan diğer insanlar da “piyade erleri” olarak sınıflandırıldı. 10 yıl ceza aldım. Elbette general filan değildim, ama beni böyle gösterdikleri için hakim beni böyle görmekten son derece memnundu. Aletleri hazırlayanlar 4 seneyle yırttılar, ben de insanları bir şeyler yapmaya cesaretlendirmek dışında birşeyle asla suçlanmadım. Eğer ben olmasaydım bu eylemlerin gerçekleşmeyeceğini düşünüyorlardı, tabii çok saçma, ama hakim buna inanmak istedi ve inandı. 10 yıllık cezamın 6 yıl 8 ayını yattım.
Oralarda durum nasıldır bilemiyorum, ama burada uzun süreli hapis cezası (müebbet hapis değil) aldığınızda bunun 2/3ünü yatarsınız, elbette eğer hapishane kurallarını çiğnemezseniz, çiğnerseniz süre uzayabilir. Bana şartlı tahliye verilmedi, cezamın 2/3lük bölümünü yatmak zorunda kaldım. Ama bu da diğer insanların eylemler yapmasını engellemedi. ALF eylemleri hala sürüyor. Odak noktası değişti belki ama artık eskisinden daha da güçlü bence. Biz eylemler yaparken organize kampanyaların parçası olarak düşünmüyorduk hiç. Üzerine gidebileceğimiz her türden hayvan sömürüsüne saldırıyorduk. Olayın bütün değeri de burada zaten, ama bir ALF eylemi daha etkilidir, ve var olan bir kampanyaya bağlı olarak da yapılıyorsa daha fazla etki yaratabilir. SHAC’e ve SPEAK’e karşı yürütülen iki büyük kampanya var. Her iki kampanyayı da desteklemek için ALF eylemleri yapıldı. Kampanyayı organize edenler yasa çerçevesi içerisinde hareket etmeyi tercih ediyorlar ama ALF’i de kendi kampanyalarını desteklemekten men edemezler ve ALF’in eylemlerinin de kampanyalarının daha çok duyulmasını sağladığını inkar da edemezler. Doğrudan eylemler söz konusu olunca herşey değişiyor. Bana göre, bu herşeye saldırmaktan daha etkileyici bir yöntem. Sadece dirikesimle de ilgili değil ayrıca. Mesela, geçen yıl tazıları korumayı hedefleyen bir Greyhound Action grubu Glastonbury Stadındaki yarışların sona erdirilmesi için kampanya düzenlemişti. Bu kampanyada broşürler, yazılar dağıtıldı, gösteriler düzenlendi. Sonra birden bire ALF stada üç ayrı saldırıda bulunup zarar verdi, ve oranın sorumlusu olan adam yarışı iptal etti. Greyhound Action, ALF’i kınamadı, oysa eskiden bazı “barış yanlısı” organizasyonlar öyle yapmamışlardı, ama Greyhound Action “ALF’in kendi hedeflerine önemli bir katkıda bulunduğunu” kabul etti, hatta “bazı eylemcilerin kahramanlıklarından” bahsedecek kadar ileri de gitti.
Bir dakikalığına Situasyonistlere geri dönelim; çünkü insanlar sizin anarşistlerden etkilendiğiniz gibi yanlış bir inanca sahip. Situasyonistler Guy DeBord’un Society of the Spectacle’ın etkilenmiştir, siz de Raoul Vanigem’in Revolution of Everyday Life-Günlük Hayatta Devrim’inden etkilendiniz. Situationistlerin yapmaya çalıştıkları şey marifet isteyen bir şeydi, şunu yapıyorlardı onlar: görüntü ve rutinin tek gerçeklik olarak kabul edildiği ve hayvanların da bu yanlış gerçeklik içerisinde tutuklu kaldıkları bir hayatın duvarını delmeye çalışıyorlardı. Onların öncelikle Fransa’da sonra da başka yerlerde yaptığı şey, durgunlaşmış alanlarda enerji patlamaları yaratıp bu yanlış gerçeklik duygusundan sıyrılmaya çalışıyorlardı. Bu insanlar eylemci veya terörist değildi, sanatçıydılar.
Kesinlikle! Bugünlerde sık sık Matrix filminden söz ediyorum. Toplumumuzda meydana gelen şey aynen bu filme benziyor, hayvanları düşünürsek yaşanan şey gerçekten de bu. İnsanların hayatı tamamen bu soykırımın yanıbaşında yaşanıyor ve herkes günlük hayatını yaşamaya devam ediyor, günlük işlerini yapıp güzel görünüyor, arkadaşlık ediyor, herşey mükemmel bir şekilde akıp geçiyor; ama alttan alta çoğu insanın farkında olmadığı bir katliam yaşanıyor, bunu bilmek de istemiyorlar üstelik. Korkunç bir soykırım yaşanıyor, ve bana göre insanlar bir yanılgı yaşıyorlar, ve gerçeklik algılarından koparılmış durumdalar eğer ne demek istediğimi anlıyorsanız. Elbette durum bundan daha vahim. Ayrıca bu bir insanlık durumu. Tamamen bu yanlış var olma biçimini yaşamakla alakalı bir şey bu.
“Türcülük” terimi artık hayvan hakları hareketinin bir parçası, ama türcülüğün zıddı da insan ve hayvan dünyasında simültane şekilde yaşanıp duruyor; bu da herşeyin dışarıdan normal ve iyi göründüğü gibi bir yanılsama yaratıyor oysa herkes boğazlanıyor. Sadece dirikesimdeki hayvanlar değil veya çiftliklerdeki hayvanlar değil, ama özellikle Müslümanlar, yoksullar, ve farklı ırktan insanlar da hedef seçiliyorlar- hem de yığınla insan. Hayvan hakları hareketinde ALF düzene yapılmış bir uyarıydı, bazı insanların artık bu duruma katlanmayacağına dair bir işaretti. Bu yorum sizi memnun ediyor mu?
Evet! Biz de böyle hissediyorduk. Eylem yapacaktık ve sırtımızı yaslayıp da oturmaya hazır değildik, insanlar yaptıkları yanlarına kar kalsın diye düşünmüyorduk, ama fiziksel olarak birşeyler yapmaktan daha fazla bir şeydi. Her zaman böyle işleri karıştırmak gibi bir fikrimiz vardı, insanları düşünmeye sevketmek, daha önce hiç yapılmamış bir biçimde insanları bir şeylerin farkına varmalarını sağlamak gibi bir fikrimiz vardı.
Sizin “hayvanlara yapılan zulüm dilekçelerle, imza listeleriyle, mezbahaların yanında el ele tutuşarak sağlanmayacak” şeklinde bir sözünüz var. Sizce bu hala geçerli olan bir durum mu?
Evet buna katılıyorum, bunu söyledim, bugün hala geçerli olan bir söz söylemişim, ayrıca bu mesele sadece ALF eylemleriyle de düzelmeyecek. Bence hayvan zulmünün sona ermesi için birçok farklı eylem biçiminin yanyana gelmesi gerekiyor. Bunun birçoğu da eğitimden kaynaklanacak, çünkü hayvanların zulme uğradığı en büyük alanlardan birisi hayvan yetiştiriciliği ve hayvanların gıda için boğazlanması. Bunu yenmenin en iyi yöntemi insanları vegan olmaları için eğitmek; bu da doğrudan eylem gerektirmeyen bir şey. Kasapların dükkanlarına taş atanları eleştirmeyeceğim. Bunu kendim defalarca yaptım, ama daha temel bir çözümü insanları eğiterek başarabiliriz. Eğitsel bir çaba herkesi değiştiremeyecektir, ama birçok, birçok insan için bir fark yaratabilir. Hayvan hakları hareketinde aktif olduğumda, ilk kez vegan olduğumda, yaşadığım yerde 30 km çapında hiçbir yerde vegan olduğunu sanmıyorum. Etraftaki veganlar deli gibiydi. Hayvan haklarıyla alakalı insanlar değillerdi, tuhaf insanlardı (gülüyor). Ben gerçekten sıradan birisi olduğum için hayvanların başına neler geldiğini öğrendikçe bir şeyler yapmak istedim, önce vejetaryen oldum, ardından da vegan oldum. O günlerde çok az vegan vardı, ve Vegan Society’e yeni birisi katıldığında büyük bir olay sayılıyordu bu. Şampanyayı çıkarmak gibi birşeydi. Eğer şimdi olsaydı sürekli kafanız iyi olurdu; çünkü çok fazla sayıda insan vegan oluyor.
Vegan Society’nin hazırladığı (Kraliçe gibi!) bir partiye davet edildim, kendi kendime şöyle düşündüm “harika! Başka veganlarla tanışma fırsatım olacak!”. Allahtan vegan prensiplerim ve inançlarım çok kuvvetliydi, eğer böyle olmasaydı vegan olarak kalmazdım, çünkü partiye gittiğimde gördüğüm insanlar tamamen anormal tiplerdi. Üzerinde 7 palto olan bir adam vardı, bir diğeri ise baş aşağı asılan bir adamdı, her gün belli bir süre bu pozisyonda kalması gerektiğine inanıyordu. Hiç birisinin kampanya yapmak, dirikesime karşı çıkmak filan gibi bir derdi yoktu. Garip veganlardı hepsi de. Kendimi orada hiç iyi hissetmedim, et yiyorlardı, ne yapacaktım peki? Sonunda hayvan haklarını savunan daha çok insan vegan oldu, bana daha çok benziyorlardı. Böylece kendimi daha rahat hissettim. Avcılık karşıtı bir grubumuz vardı Kuzey Londra’da, insanlar da avcılığa karşı oldukları için bize katılıyorlardı, gidip bir tilkiyi kurtarmak istiyorlardı. Belki çoğu et yiyordu ama birkaç hafta içerisinde hepsi vegan oldu.”Sadece tilkilerle olmaz, diğer hayvanları düşünmüyor musunuz?” diye sorardık. Böylece grubumuza katılan insanların hepsi veganlığa geçti, aynı anda başka hayvan hakları gruplarında da aynı şeyin yaşandığını biliyordum. Bir grup içinde veganlar varsa, birisi diğerini etkiler değil mi? Yıllar boyunca daha fazla insan vegan oldu, bugünlerde artık yalnız kaldığınız söylenemez.
Artık herşey farklı. En güzel rüyalarımda bile olayların bu şekle dönüşebileceğini hayal edemezdim. Etrafımızda hala hayvan katliamı devam ediyor, ama eskiye oranla herşey daha iyi. Ben başladığımda, 35 yıl önce, şu anda var olan hiç birşeye ulaşmak mümkün değildi. Bugün soya sütü her yerden getirilebilir. İmitasyon etler satılıyor artık, sosyal olarak da bayağı yaygın. İlk vegan olduğumda içebildiğim tek soya sütü iğrenç bir maddeydi, içinde yeşil katkı boyası da vardı. Bir tane daha vardı, pudra formunda çayın üstünde dolaşıp duran cinsten, ben de sonunda katkısız çay içmeye karar verdim. Bir tane imitasyon et vardı, Etsiz Biftek adında iğrenç bir şey. Deri ayakkabı nasıl tat verirse o şekilde bir tadı vardı (gülüyor), bu yüzden ben de mercimek yemeye karar verdim, soya fasulyesi, böyle basit şeyler yedim. İlk vegan sosu ve sıvı proteinler çıktığında cennete gittiğimizi sandık. Süpermarketleri sevmiyorum. Keşke hiç olmasa, ama eğer var olmaları gerekiyorsa bari bu vegan ürünleri satsınlar ki insanlar rahatça alabilsin. Bugün insanları gizlemek daha kolay, çünkü imitasyon domuz pastırması, hindi vs. alabilirlerse, o zaman elbette vegan olmaları onlar için daha kolay olacak.
İngiltere veganlığı- vejetaryenliği deli dana hastalığının sebep olduğu zarardan dolayı hemen benimsedi. Birkez öğrendikten sonra eğer kendilerini öldürebilir diye düşünerek bir çok kişi bir daha et yeme alışkanlığına dönmek istemedi, bu tabii ki binlerce inek ve çiftlik hayvanı korkunç şekilde ölmüş olsa da hayvan hakları hareketi için mükemmel birşeydi. Bugünün “büyükbaş hayvan kültürü”nün kapitalist çerçevenin sürdürülmesinde çok büyük bir etkisi olduğunu, yani kapitalizmin onlara uygun bir şekilde işlediğini; iklim değişikliği gibi konularla alakalı olarak Yeşillerin, iklim değişikliği ile ilgili yazılar yazanların, çevrecilerin et yemenin iklim değişikliğinin önemli sebeplerinden birisi olduğuna dair hiçbir yorumunu görmediğimiz gibi, bu gerçekliğin bir manifesto şeklini almasına da bir etkileri yok, oysa bilim George Monbiot’un belirttiği gibi veganların uzun zamandır söylediği şeylerin doğru olduğu sonucuna ulaşıyor. Ne düşünüyorsunuz?
Hayvanların başına gelenlerin insan üstünlükçülüğü diye tabir ettiğim birşeyden kaynaklığını düşünüyorum. Geçmişte nasıl beyaz üstünlükçülüğü, erkek üstünlükcülüğü olduysa ve belli bir grup insanın kendilerini diğer ırklardan üstün olduğuna inandırarak, mesela nazilerin aryan ırka inanması gibi üstünlükler taslamasına tanık olduysak bunun sonucu olarak siyahların ve kadınların da bu yüzden cezalandırıldığını görüyoruz. Bence burada söz konusu olan şey yanlış bir üstünlük hissi. İnsan üstünlükçülüğü akıl dışı ve adaletsiz bir bakıştır, öylesine derine işlemiş bir tavırdır ki diğer meselelerde son derece radikal olabilen anarşist, sosyalist ve benzeri insanlarda bile görülmektedir. Türcülük derimize kazındığı için insanların bunu alt edebilmesi çok zor olabilir; ama bence herşekilde meydan okunması gereken bir tavır bu, çünkü hayvanların sömürülmesinin temelinde bu tavır yatıyor. Mesela bence kapitalist sistem hayvan sömürüsünü iyice kızıştırıyor, çünkü bu sistemde herşeye bir meta gözüyle bakılıyor, ama kapitalizm hayvan sömürüsünün temel sebebi değildir. Temel sebep, bizim birşekilde hayvanlardan daha üstün olduğumuza dair yanlış tavrımızdır. Eğer hayvanların özgürlüğü diye bir şey söz konusu olacaksa işte bu görüşü değiştirmek zorundayız.
SHAC US ile alakalı olalarak neler söylemek istersin? Sonuçta 10 yılını hapiste geçirdin, çok uzun bir süre. Seni o zamanlar destekleyen bir vegan destek grubun da yoktu değil mi Ronnie?
Vegan Society aslında hayvan hakları mahkumlarına iyi bir diyet sağlama anlamında çok iyiydi, ama Joanne Brown adında bu işe kendini adamış bir kadının öncülüğünde yürütülen Vegan Mahkumları Destek Grubu bu işi devralmış durumda. Mahkumlar iyi bir diyet alsınlar, bakımları iyi yapılsın diye elinden gelen herşeyi yapıyor kadıncağız. Hayvan hakları mahkumlarının vegan yiyecekleri temin etmesi için yetkililerle görüşüyorlar. Ben ilk kez 1974’te hapse girdim, vegan diyete izin yoktu sadece vejetaryen diyet vardı. Vejetaryen diyete alındım ama birçok şeyi yiyemiyordum, böylece sonuçta sebzeleri yemeye başladım, ama bir çoğunu da yiyemiyordum; çünkü içinde peynir ya da yumurta vardı. Kendi yürüttüğüm birçok kampanyadan sonra biraz da parlamento üyesinin desteğiyle, İçişleri Bakanlığı’na bir dilekçe yolladım, ve bir şekilde vegan bir diyete ulaşmayı becerdim. Canterbury’de bir hapiste mahkemeyi bekliyordum ve aynı şeyi yedim her akşam. Sebze proteininden yapılmış bir burger getiriyorlardı, 3 ay boyunca bunu yedim. Eğer o günlerde hapiste bir vegan varsa seslerini duyurmak için bayağı bir uğraşmak zorunda kalıyorlardı. Arkadaşlar ve aile üyeleri yardım ediyorlardı etmesine ama hapisteki veganlara detsek olan bir kurum filan yoktu. Elbette bu da giderek değişti ve 80lere gelindiğinde hapiste artık vegan yiyecekler de verilir olmuştu. Son aldığım mahkumiyetteki vegan diyet harikaydı. Gerçekten çok güzel vegan yemekler icat etmişlerdi. Bazen yanlış yaparlardı, korkunç bir şey çıkardı ortaya ama çok sık olmazdı bu. Artık herşey daha iyi, çünkü herşey ilerledi, artık hapisteki veganların hakları da daha ciddiye alınıyor. Eskiden, hapiste Vegan Society kartı taşımanız gerekiyordu ve yetkililere bu kartı göstermeniz gerekebiliyordu. Vegan Society için iyi birşeydi belki ama üye olmayan vegan mahkumlar için daha karmaşık bir durumdu. Vegan olmayıp da tadı daha güzel olduğu için vegan diyete geçenler oluyordu, böylece vegan Society alakalı alakasız bir sürü insanı bir araya getirmiş oldu, bu insanlar vegan değildi ama sadece karta sahip olmak istiyorlardı. Şimdi vegan olduğunuzu söylüyorsunuz, onlar da sizi vegan diyete geçiriyorlar ve bu diyet yahudi, Müslüman ya da vejetaryen de olsanız aynen uygulanıyor. Veganların hakları tanındı gerçekten bu anlamda.
Hapisteyken benim tavrım şöyleydi, sırf hapse tıkıldım diye hayvan haklarını savunmaktan vazgeçtiğimi düşünmüyordum. Hapiste de hayvanlar için eylemler yapabilirsiniz. Birçok sebepten dolayı, iletişim daha zor. Mesela hapisane alanından dışarı çıkamıyorsunuz, ama daima yardım etme veya destek olma yolları var. Hapisteki ilk önceliğim sağlıklı olmaktı. 1986’da hapse atıldığımda sigara içen birisiydim (günde 10 adet) ve gerçekten de kendime bakmıyordum, çünkü hayvan hakları meselesine o kadar vermiştim ki kendimi başka bir şey düşünemiyordum. Böyle olmak uzağı görememekten kaynaklanıyor, Sistem hayatımı ele geçirdiği için kendime bakarak daha uzun yaşayabileceğimi düşünüyordum. Bana göre, sağlıklı birisi olarak bana yapılanın bir parçasını onlara ödetmiş oluyordum. Bir çok insan hapiste sigaraya alışır ama haftada sadece bir tane içme şansınız olunca onu satın almama konusunda iradeli davranınca, işte o zaman fikrinizi değiştiriyorsunuz; çünkü istediğiniz zaman dükkana gidip de sigara alma şansınız yok ki. Bence bunun bana faydası oldu, ben de sigarayı bıraktım ve koşmaya başladım mesela, badmintona başladım, bunun gibi şeylerle uğraştım. Hapiste olduğu kadar sıklıkla koşmuyorum şimdi ama en haftada birkaç kez bunu yapmaya çalışıyorum, hem sigaraya da yeniden başlamadım. Eğer hapise atılmasaydım hala sigara içiyor olabilirdim.
İkinci olarak, eğtim başka bir yönüydü olayın. Çalışmanız lazım ama alternatif olarak eğitim de görebilirsiniz. Bir çok mahkum bunu yapmayı sevmiyor çünkü karşılığında iyi para ödenmiyor, onlar da sigara almalarına yarayacak kadar çok para kazanmak istiyorlar. Elbette eğer sigara içmiyorsanız bu tuzağa yakalanmanız zor. Ben kendimi hayvan hakları için mücadele etmeme yarayacak şekilde eğitmeye karar verdim. Farklı diller öğrendim, böylece başka ülkelerden bana yazan, benimle iletişime geçmek isteyen ama İngilizce bilmeyen insanlara mektup yazabiliyordum. Bilgisayar öğrenmek de o günlerde yapılabilecek ve faydalı da olacak birşeydi. Ayrıca insanlara mektup yazmak da vardı işin içinde, ama dikkatli olmak zorundaydınız çünkü yasal olmayan bir şeyler yazabilir ve başınızı derde sokabilirdiniz. Burada dikkat edilmesi gereken şey, hapisteyseniz ve güçlüyseniz ve mağlup edilmemiş bir tavrınız varsa, dışarıda hayvan hakları için mücadele veren insanlar için bir ilham kaynağı olabilirsiniz.
Barry Horne, Jill Philips, Gari Allen, Tom Worby, Mike Hill ve daha bir çok kişi hareketten uzaklaştı, kaçtı, ispiyoncu oldu, yan çizdi, mücadeleden vazgeçti . Bu kişilerden bazılarının çocukları oldu, ortadan kaybdoldular, ya da hareketin en önünde yer alıp hayvan hakları biletini kendi şöhretleri için kullanan ve gerçek mücadeleyi baltaladılar, gerçek mücadeleyi yürüten kişilerin yeteneklerini, enerjisini ve başarılarını para ve medya için çaldılar. Benim size sorum şu: bu hareketin gelecekte alacağı ideolojik biçimi bugünden kontrol etmek mümkün mü?
Kimsenin zorlama manasında kontrol etme gibi bir gücü yok. Sadece insanların söylediğiniz şeyleri dikkate almasını ümit ediyorsunuz. İnsanların Hareketin ilerlemesine etkileri olabilir, insanlar başkalarının dinleyeceği şeyler söyleyebilir, bu da her birimizin ümit edebileceği en iyi şey herhalde. Eğer iyi fikirler üretebilirsek, insanların bu fikirleri ciddiye alacağını ümit edebiliriz. Bütün hareketlerde hainler vardır, sırttan vuranlar vardır, sadece hayvan hakları meselesiyle kısıtlı bir şey değil bu. Bence bunu aklımızda tutmamız lazım. İnsanlar Martin-Luther King’in protestolara çok az insan katıldığı için üzüldüğünü söyledi bana. Hayvan hakları hareketi söz konusu olduğunda esas mesele en çok etkiyi nerede gösterdiği, gerçekten de bütün mesele bu değil mi?
Peki ya eskiden gizlice çalışan ama artık alenen görülen güçler için ne diyeceksiniz? İşçi Sendikası Hareketi’nin bu hale nasıl geldiğini görmek çok kolay, ve hayvan hakları savunucularını terörist olarak göstermek yerine dünyaya faydalı şeyler katmak isteyen insanlara ne oluyor bilmek istiyorum. Acaba bütün özgürlük hareketlerine son veren tek ve aynı sebep bu mu? Hayvan hakları kuru gürültüyle kazanılabilir mi?
Gerçekten kötü insanlarla karşı karşıyayız. Bu konuda değişen bir durum yok. Bu ülkede gerçekten olan şey şu: artık sosyalizm yok. Thatcher zamanından çok daha kötü hale gelmiş hırs dolu bir kültürden söz ediyoruz. Büyük politik partilerden önemli bir şey çıkacağını sanmıyorum, Yeşiller de hayvanlar için herşeyi daha iyi yapmak ve insanlar için de sosyal adalet sağlamak söz konusu olduğu sürece en iyi seçenek gibi görünüyor. İngiltere’de “Hayvan Hakları Partisi-The Party for Animals” diye bir partimiz var artık, ama bu parti tek konuya odaklı bir parti ve bana sorarsanız Yeşilleri desteklemek daha iyi. Gençliğimdeki gibi anarşist değilim. Diğer hayvanlarda olduğu gibi insanlarda da bir lidere çok güçlü bir ihtiyaç olduğu sonucuna vardım. Bu gerçekle savaşmak yerine, hayvan özgürlüğü savaşında bunu ciddiye almalıyız. Ne yazık ki, anarşizmi savunanlar, kötü adamların işi çekip çevirmesine izin veriyor ; çünkü iyi insanların bile lider olmaması gerektiğine inanıyorlar. Eğer gerçekten işlerin bizim istediğimiz gibi olmasını istiyorsak,hayvan özgürlüğünü savunanlar politik iktidarı ele geçirmek zorunda.
Hayvan özgürlüğünü gerçekleştirmek için insanların davranışlarını değiştirmek zorundayız, bunu yapmanın da iki yolu var- eğitim ve zor kullanma. Hayvanlara düzgün davranmasını istediklerimizi eğitmeli ve diğerlerini de mesela kanunlarla vb. ile öyle yapmaya zorlamalıyız. Çoğu insan hayvanların gördüğü zulme karşı çıkmak için parmağını kıpırdatmayacaktır. Bunu kabul etmek zorundayız. Bu insanlar pembe dizi seyretmekle, Biri Bizi Gözetliyor vb. izlemekle meşguller. Ancak halktaki bu ilgisizlik eğer iktidarı ele geçirirsek çok işimize yarayabilir, çünkü çoğu insanın hayvan haklarından yana bir hükümetin yaptığı yasalara da karşı çıkmayacağı anlamına gelir. Politik arenada aktif olmak zorundayız, bana göre Yeşil Parti bu iş için uygun, hayvan koruma yasalarını geçirecek güçlü bir hükümet kurabilir. Eğer insanları eğitmeyi başarırsanız, ama sonuçta bu insanların seçeceği kimse yoksa, bu insanları eğitmekten alınan kazancın yarısı kaybolmuş oluyor.
Hayvan laboratuarlarındaki kurbanları korumak için hiçbir şey yok. Hala sık sık yakılıyorlar, zehirleniyorlar, izole ediliyorlar, radyasyona maruz bırakılıyorlar, travmalar yaşıyorlar, şok geçirip zulme uğruyorlar. Sigara içmeye zorlanıyorlar, annelerinden yoksun bırakılıyorlar ve HIV ile hasta ediliyorlar. Sonra da öldürülüyorlar. Dünya’da hala hayat var mı?
Çok korkunç bir durum, evet ; ama biliyorsunuz karanlığa küfretmektense bir mum da sen yak diye bir söz var. Merhametten çok öfke hissediyorum. Eğer bir insanın bir hayvana işkence ettiği bir fotoğraf görsem “Aman Allahım, zavallı hayvan !” diye düşünmüyorum, “şerefsiz, bunları durdurmak istiyorum.” diye düşünüyorum. İşte kampanya düzenleyen kişilerle hayvanları kurtaran kişiler arasındaki fark burada yatıyor.
İnsanların tavırlarını değiştirmek, insanların davranışlarını değiştirmek meselesi bu mesele. İnsanlar davranışını sadece iki sebeple değiştirirler. Birinci sebep eğer değiştirmeyi istiyorlarsa değiştirirler. İkinci sebep ise, değiştirmemekten çok korkuyorlarsa değiştirirler. İnsanları eğitmek zorundayız, böylece insanlar değişmeyi isteyebilecekler, ama ayrıca değişmekten başka şanslarının da olmadığını hissettirecek şekilde eğitmeliyiz onları. Çok basit görünüyor biliyorum ama, karşı karşıya olduğumuz şey tamamıyla bu. Hayvan soykırımının tam da ortasındayız. Eğer hayvanların başına gelenlerin %1’ini düşünmeye başlasanız, beyniniz havaya uçardı. Bunun yaşandığını biliyorsunuz ama yapabileceğiniz bir şey yok; çünkü siz de kaybolur gidersiniz bütün bu olayların içinde, bu yüzden bence bunu nasıl durdurmak lazım sorusu üzerine odaklanmalıyız, bu soykırımı durdurmak için iyi stratejiler geliştirmeliyiz, nelerin işe yaradığı ve nelerin boşuna olduğunu anlamak için iyi düşünmeliyiz. Hayvan sömürüsünün her alanında zayıf halkalar bulunuyor, ona son vermek için işte bu zayıf halkalara baskı uygulamamız lazım.
ALF’in ilk eylemlerinin çoğu dirikesim üzerineydi. Şu anda İngiltere’de dirikesim oranları her yıl için 3 milyonun üzerinde. 70lerin ortasında 6,5 milyondu bu sayı. “Ne değişti?” diye sormak lazım; çünkü dirikesimi engelleyen herhangi bir yasa çıkmadı. Bence hayvan deneyleri yapmayı düşünen insanların çoğu korkuyor. “Bu deneyi yapmanın başka bir yolunu bulmam lazım, yoksa başıma ne geleceği belli değil” diye düşünüyolar.
İnsanların deneyleri yapması tamamen kendi istekleriyle alaklı bir şey. Hayvan deneyleri yapmamalarını söyleyen bir yasa da mevcut değil. Bu beni düşündürüyor işte, değişen ne ki? Ne oldu da değişti ? O dönemde ne oldu? O dönemde olan şey, işte dirikesimcilere karşı ayaklanan bu insanların kurduğu radikal hareketti. Değişen buydu işte.
Şimdi fark yaratmak istiyorsak vitesi değiştirmemiz lazım. Açıkçası artık herşey daha sert, ama deneyleri yürüten insanlara kişisel baskılar da uygulanmalı, şirket yöneticilerine de uygulanmalı bu baskı, sonuçta en son kararı onlar veriyor. Bence özel hayatları rahatsız edilmeli. Neden bir şirket hayvanlara işkence etsin ki diye soruyorsunuz kendinize, ve bir bakıyorsunuz ki bütün mesele şirketi yönetenlerin tek derdinin daha paralı yaşamak olduğunu görüyorsunuz. Eğer insanlar deneylerden böyle hoş bir hayata sahip olacakları parayı kazanmazlarsa o zaman “acaba bunu yapmalı mıyım?” diye düşünmeye başlayacaklar; çünkü deney yapmalarına sebep olan şey asla geçerli değil. Bu ülkedeki bütün gaddar yasalara rağmen bence hala bu insanların hayatını zorlaştırmanın yasal yolları var. Bence insanların bu yan yolları keşfetmesi gerekiyor. Mesela, dirikesimciler genellikle gizli yaşıyorlar. Komşularına ne iş yaptıklarını söylemiyorlar. Eğer hayvan hakları savunucuları bu insanların ne olduğunu açıklarsa bu kişiler üzerinde büyük bir baskı oluşmuş olur.
Açıkçası ben ALF’in başarılarından çok memnunum. Ama tekrar başlamak gibi bir şansım oslaydı herşeyi farklı yapardım, ALF’e olan katkılarım açısından bugün farklı yapacağım üç şey var.
Eğer o günlere dönebilseydim kişisel olarak yapacağım şeyler bunlar yoksa başkalarını yapmaları için cesaretlendireceğim şeyler değil. İnsanları kendimin yapmayacağı şeyler yapmaları için cesaretlendirmezdim. Artık doğrudan eylemlere katılmıyorum; çünkü kişisel ve taktiksel sebepler nedeniyle artık yasaları çiğneyebilecek bir durumda değilim. Bu yüzden diğer insanların yasaları çiğnemesini öneremem, çünkü kendim almaya hazır olmadığım sorumlulukları başkası alsın diye insanları cesaretlendirmek doğru değil.
İlk olarak, eğer başa dönebilseydim, hiçbir laboratuara gitmezdim, hiçbir araştırma merkezine gitmezdim. Doğrudan hayvanları sömürenlerin evlerine giderdim ve yapılan protestolar da hayvan sömürücülerine odaklanırdı doğrudan, çünkü eninde sonunda bütün iş bu işi yapanlarla alakalı. Bütün o şirketler insanlar tarafından yönetiliyor ve eğer geri dönebilsem doğrudan bu insanlara giderdim. Onları öldürmekten söz etmiyorum, ama onlara belli oranda şiddet uygulama seçeneğini de bir kenara atmazdım açıkçası. Özel hayatlarının ızdırapla dolması için birçok yöntem denerdim. O konforlu evlerinin masrafları yaptıkları dirikesimlerden kazandıkları paralarla ödeniyor.
İkinci olarak, ALF ile alakalı bütün o şiddetten yalıtılmışlık meselesini tamamen iptal ederdim. Birçok hayvan hakları ve hayvan özgürlüğü eylemi tamamen eğitimsel olmalı, bu yüzden de şiddetten uzak olmalı ama, insanların hayvanları sömürenlere karşı şiddet kullanmasının ahlaken yanlış olduğuna inanmıyorum.
Üçüncüsü, ve esas önemli olan da bu, hayvanları laboratuardan çıkarmazdım. Bunun sebebi, laboratuarların kapanmasını sağlamadıkça onları oradan kurtarmak hayvanların çektiği acıyı azaltmıyor. Hayvanlar kurtarılsa da yerine başkaları geliyor. Dahası, kendilerine yuva bulduğunuz, kurtarma merkezlerine götürdüğünüz hayvanlar başka istenmeyen, sokağa atılan hayvanların yerini işgal etmiş oluyor. Bu yüzden bir hayvanı kurtarırken aslında diğer iki tanesini mahkum etmiş oluyorsunuz. Ayrıca, hayvanların kurtarılması bu yerlere gerekli finansal baskının yapılmasını sağlamaz, oysa bu tür yerlere yapılan baskınlardan sebep olduğu finansal zarar daha büyüktür.
Hayvanların kurtarılmasıyla alakalı böyle küçük bir problemim var. Bence çok övülmeye değer bir şey kesinlikle ve kötü bir şey olduğunu da söylemiyorum (eşim ve ben 4 köpek ve 10 kedi kurtardık); ama hayvan özgürlüğüyle alakası yok bunun. Hayvan özgürlüğü insanların davranışlarını değiştirmekle alakalıdır. Esas olarak insanlarla alakalı bir şeydir, hayvanlarla değil. Beni üzen şey, o iyi hayvan hakları eylemcileri kurtarma olayları esnasında yakalanıyorlar, ve enerjilerinin çoğu da buna gidiyor. Kurtarma eylemleri esas eylemlere katılamayanlara bırakılmalı. Bir benzetme yapmak gerekirse: kalp cerrahı olmak da postacı olmak da önemli bir iştir. Ama yetenekli bir cerrah zamanının çoğunu ameliyat yapmak yerine posta dağıtmakla geçirirse, bu, yeteneğinin heba edilmesinden başka bir şey değildir. İşte kurtarma olayına kendini adayan o iyi eylemcilerle ilgili böyle hissediyorum.
Hayvan kurtarma olayının, öldürmeden kurtarma olayını desteklememenin sonuçlarından birisi Ingrid Newkirk gibi insanların kendi arazilerinde en son teknoloji fırınlar ve dondurucular açmasına izin vermesi. Newkirk bunu gerçekleştirdi, hem halkın hem de hayvan haklarını savunanların nazarında sanki hayvan haklarını savunuyormuş gibi bir ilüzyon yaratıyor.
Hayvanları kurtarma işine girişerek aslında PETA yetkin bir şekilde kampanya düzenleme yeteneklerine zarar vermiş oldu. Hayvan özgürlüğü, insanların davranışlarını değiştirmek için kampanyalar düzenlemekle de alakalıdır. PETA’nın hayvan kurtarma işine girişme sebebini kimse bilmiyor. Çöp bidonlarında düzinelerce hayvan cesedinin bulunması iğrenç bir şey, bu elbette hayvan hakları ve hayvan özgürlüğü için yapılan bütün eylemlere zarar veren bir olay. Yılardır süren eylemleri, kampanyaları silip atıyor, çünkü insanlar bu tür şeyleri unutmazlar. Kampanyaları yürütenler hükümetler ve yerel otoriteler üzerinde baskı kurmalı, doğrudan kurtarma eylemlerine katılmak yerine hayvanların kısırlaştırılmasını sağlamalı.
Dahası, PETA gibi büyük kuruluşların ödemesi gereken ücretler var, büyük ofis kiraları vs var. Burada öncelikler değişebilir, en önemli eylem metodu nedir sorusu, nasıl daha fazla para kazanabiliriz sorusuna dönüşebilir. Dikkat edilirse bu iki şey birbirinden çok farklı. Hayvan özgürlüğü mücadelesini kazanmak için, bu meseleye uzun süre odaklanmak gerekir. İngiltere’de kazanılan bazı mücadeleler, mesela Newchurch hint domuzu çiftliğinin kapatılması gibi başarılar, eylemcilerin yıllarca bu mesele üzerine eğilmesi sonucunda başarılmıştır. Ancak kuruluşlara en çok para getiren şey yeni kampanyalardır. Yeni bir kampanya başlatıp “ Bu yeni bir kampanya, bize para verin” dersiniz. Bu yüzden bu büyük kuruluşların yapmaya meyilli olduğu şey, sürekli yeni kampanyalar başlatmak ve bu arada bir süredir devam eden kampanyaları hedeflenen sonuç başarılmamış olsa bile sona erdirmektir. Bunun sebebi de ana hedefin kampanyayı kazanmak olmaması, para kazanmak olmasıdır. Büyük bir sorun elbette bu, birçok ulusal kuruluşun, hatta daha iyi ve daha radikal kuruluşun bile işin içine karışmış olduğu büyük bir problem. İnsanların hayvanları korumak için para kazanmasına karşı değilim; ama büyük kuruluşların o kadar çok çalışanı var ki bir müddet sonra şirket gibi çalışmaya başlıyorlar, bu bir sorun elbette.
Sonuç olarak, açıkçası, bu, kesinlikle bizim kazandığımız bir savaştır, bunu belirtmek isterim. Daha fazla sayıda insan vejetaryen ve vegan oluyor, kürk ticaretinin büyük bölümü İngiltere’de sona erdirildi, aynı şey diğer ülkelerde de meydana gelmeye başladı. Dirikesim eskisine oranla daha az görülüyor, İngiltere’de avcılığa yasak getiriyoruz (pek etkili olmasa da bir başlangıç sayılır), ve hayvanları eğlence sektöründe sömüren endüstriler de (özellikle sirkler ve tazı yarışları) artık ölüyor, çevreye verilen büyük zararla daha fazla sayıda insan ilgilenmeye başladı. Gidecek uzun bir yol var önümüzde, ama eğer güçlü olursak, olumlu yaklaşırsak, ısrarcı olursak, kararlı olursak, eninde sonunda oraya varacağız.
Gönderen : CemC tarih : Tuesday 23 December 2008 - 18:31:10 |
Ronnie Lee: Animal Liberation Front sadece benim tarafımdan başlatılmadı. Benim başlatan kişi olarak bu kadar tanınmamın sebebi hala hayvan hakları hareketinde aktif olmamdan kaynaklanıyor.
Başlangıçta altı kişiydik. Londra’da bir cafede toplantı yaptığımızı hatılıyorum. Çoğumuz av sabotajlarına katılmıştık ve daha ciddi bir şeyler yapılması gerektiğini düşünüyorduk; çünkü o günlerde hayvanların lehine kampanyalar düzenleniyordu ama hiç bir şey de başarılamıyordu. Dirikesim, hayvan çiftlikleri ve diğer sömürü alanları da giderek daha kötü bir hal alıyordu.
Varolan kuruluşların taktikleri fazla bir fark yaratmıyordu ve hepimizin doğrudan eylemle ilgili tecrübeleri olmuştu, bu yüzden bu eylem tarzını genişletip ileri götürmeyi düşünüyorduk. Yapılması gerekenin hayvanları sömürenlerin mülklerine zarar vermek olduğuna karar verdik, böylece yaptıkları şeylerden vazgeçeceklerini düşündük. Bunu tartıştık, bizi nereye götüreceğini bilmiyorduk. Bir sonuç elde edemeyebilirdik ayrıca. Hepimiz tutuklanabilir, hapse gönderilebilirdik; bu da herşeyin sonu olabilirdi veya bir şeylerin başlamasına önayak da olabilirdi. Ne yöne gitmemiz gerektiğini bilmiyorduk, ama birşeylerin yapılması gerektiğinin farkındaydık.
Bazılarımız başka şeylerden ve başka hareketlerden etkilendi. Beni en çok etkileyen şeylerden birisi The Angry Brigade adında bir gruptu. 60 ve 70lerin sonların İspanya’da hala Franco’nun rejimde olduğu zamanlardı. Bu insanlar, toplumdaki faşizme ve her türden zulme karşı doğrudan eylemler gerçekleştirdiler. Mesela Miss World Contest güzelik yarışmasındaki bir yayın aracını havaya uçurdular ve İçişleri Bakanına saldırıda bulundular. Hiçbir eylemleri kimseyi yaralamadı. Aslında Situationists adındaki bir gruptan etkilenmişlerdi, onlar da Fransa’da bulunan bir gruptu.
İnsanları uyandırmak için onları etkileyecek şeyler yapmanız gerekiyordu, bu yüzden onlar da “durumlar” adını verdikleri şeyler yarattılar. Mesela Paris’te bir kilisede eylem yaptılar. Dinin ne kadar yanlış olduğunu anlatmak için kiliseye girip rahibi bağladılar, eylemcilerden birisi rahip giysilerini giydi ve cemaatin önüne çıktı,- herkes onu rahip sandı tabii-, ardından”Tanrı öldü”, “tanrı yoktur” demeye başladı. Elbette bu büyük bir skandala yol açtı. Bu grup bu türden etkileyici eylemler yapmaya gönül vermişti. Ben bundan çok etkilendim, beni bayağı düşündürdü, acaba bu eylem biçimi hayvanlar için nasıl kullanılabilirdi? Bu eylemleri hayvanların sömürüldüğü gerçeğine insanların kulak kabartması için kullanabilir miydik?
Başlangıçta ALF ‘in adı “Band of Mercy” idi. 19.yyda, RSPCA kurulmadan önce, aslında RSPCA Gençlik Grubu adında bir grup vardı ve bunlar kendilerine Band of Mercy diyorlardı (Merhamet Takımı). Bu genç insanlar doğrudan eylemlerde bulunuyordu. Yaptıkları şeylerden bazıları silahlara zarar vermekti, böylece hayvanlara karşı kullanılamıyordu bu silahlar. Bugün RSPCA’de bu olmaz ama bizler, evet bu grubun yaktığı ateşi biz yeniden başlatmalıyız diye düşünüyorduk.
Öncelikle av kulübelerine gidip oradaki araçlara zarar vermekle başladık işe. Bazen de spreyle sloganlar yazıyorduk. Ardından inşa edilen dirikesim laboratuarlarına zarar vermeye başladık. Orada bir binaya girip iki kez binayı ateşe vermeye çalıştık. Bina yıkılmadı; ama ciddi anlamda zarara sebep olduk. Sonunda bina inşa edildi, ama eylemlerimiz bunu geciktirdi. Fok avında kullanılan bir botu yok ettik ve bunun sonucunda o fok avı yapılamadı. Yılda bir kez yapılan bir olaydı, o zamandan sonra bir daha asla yapılmadı. Fok avına karşı büyük bir protesto hareketi vardı ve bizim eylemimiz de olaya son noktayı koydu. Bu olaydan sonra hükümet artık lisans dağıtmadı. O çevrede fok avı tamamen sona ermiş oldu.
Bir kaçımız yakalandık, tutuklandık ve 3 yıl hapis cezası yedik. Sadece bir yıllığına ceza görecektik; çünkü daha önceden hiç ceza almamıştık. Beni en memnun eden şeylerden birisi ben hapisteyken ICI laboratuarlarından birisine bir gencin girdiğini ve bazı beagleların kurtarıldığını duymam oldu. Genç yakalandı ama kendisine dava açılmadı. ICI mahkeme sebebiyle göreceği tepkilerden çekindi ve dava açmadı. Çok memnun olmuştum; çünkü biz hapisteyiz diye insanların doğrudan eyleme katılmayacağını düşünüyordum. Ne olacağını gerçekten bilmiyordum. Hapisten çıktığımda etrafımı hayvan haklarını savunan insanların sarıp “ ben de katılmak istiyorum” demesi beni çok mutlu etti. 6 kişiyle başladık, bir kaçı olayı bırakmıştı, böylece sayımız azalmıştı. Birçok yeni insan katılmak istiyordu. Bu da bizim Band of Mercy ismini değiştirmemize sebep oldu, Animal Liberation Front ismini aldık; çünkü Band of Mercy ismi kulağa dini bir organizasyon gibi geliyordu. Hayvanlara işaret etmiyordu veya bizim hayvanlarla alakalı olduğumuzu da ifade etmiyordu; biz de bu yüzden Animal Liberation Front (Hayvan Özgürlüğü Cephesi /Hayvan Kurtuluşu Cephesi) ismini aldık, çünkü işin gerçeği buydu.
Doğrudan eylemden klısa bir süre uzak kalmıştım ama hemen geri döndüm. Aynı şeydi gene söz konusu olan- bazı yerlere zarar veriliyordu, bu sefer insanlar hayvanları da kurtarmaya başladılar. Bu ana dek hayvan kurtarma olayı fazla olmamıştı, ama başka bir yer vardı, orada hint domuzu yetiştiriliyordu, özellikle hayvan deneyleri için. Oraya kamyonlarına zarar vermek için gitmiştik ama kamyon orada değildi, bu yüzden biz de oraya gizlice girdik ve 6 hint domuzunu kurtardık, bu eylemin sonucu olarak orası kapatıldı. Orayı işleten kadın o kadar telaşlanmıştı ki tamamen bu işten çekildi. Bu bizim ilk başarımızdı. 6 hint domuzunu aldık ve oranın kapanmasını sağladık, harika bir iş çıkarmıştık.
İsmimiz 1976’da değiştirildi, artık köpekleri ve kedileri üretim çiftliklerinden kurtarabiliyorduk. Üretim çiftliklerindeki güvenlik laboratuara göre sert değildi, bu yüzden daha kolay bir hedeftiler. Bir yerden diğerine bütün üretim çiftliklerinin adreslerine ulaştık ve ardından da onları hedef haline getirdik, çünkü daha fazla kişiydik artık, hayvanları daha sık kurtarabiliyorduk, daha fazla sayıda hayvan kurtarabilmek için daha fazla sayıda insana ihtiyaç oluyordu. Bir yere zarar vermek için 2-3 kişi yeterli oluyordu ama içeri girip de kedileri veya tavukları kurtarmak söz konusu olunca bir düzine insana ihtiyaç oluyordu. Çok daha komplike bir durumdu yani. Sonuçta ekonomik sabotaj adı verilen şey işte böyle başlamış oldu. Başlangıçta, amaç zarar vermekti, böylece doğrudan hayvanların sömürülmesi engellenilmeye ve önlenmeye çalışılıyordu. Mesela; hayvanları laboratuarlara taşımaya yarayan araçlara zarar verildiği gibi, bu ulaşım da fiziksel olarak engellenmeye çalışılıyordu. Zaman ilerledikçe şirketlere parasal olarak zarar vermeye doğru değişti bu tavır. Hayvan sömürüsüyle doğrudan alakalı bir şeye zarar vermenize gerek yoktu, eğer bir şey o şirkete aitse, zaten o da aynı şekilde geçerliydi. Böylece ana fikir ekonomik sabotaj fikri oldu ve şirketlere finansal zarar vermek de ana hedef haline geldi. Bir hayvan üretme kuruluşundan fareleri kurtarırken bir kere daha yakalandım ve hapse atıldım. 12 aylık hapis cezası aldım, çıkıtğımda ya doğrudan eyleme yeniden dönecektim ya da arka planda bir şekilde çalışacaktım. Artık hapiste olduğum ve tanındığım için ne zaman bir ALF eylemi olsa medya bana ulaşıp yorum yapmamı istiyordu. Böylece ALF Basın Sözcüsü oldum- bu kendiliğinden oldu, çünkü medya birkaç sene boyunca medya benimle bağlantı kurmayı sürdürdü. Röportajlar yapıp hayvan hakları gruplarıyla görüşüyordum, gazetecilerle röportajlar yapıyordum, bu tür şeyler oluyordu. Ayrıca, 25 yıl önce, ALF Supporters Group (ALF Destekçileri Grubu) kuruldu. Buradaki ana fikir, aktif olamayan insanların eylemcilere yardım etmesini sağlamaktı, iki hedefleri vardı: bir tanesi fon oluşturmaktı, diğeri de insanların hapisteki eylemcilere mektup yazmalarını sağlamaktı. O günlerde çok kaba bir görüntü vardı. Mesela ALF Supporters bülteninde finansal yardım sağlanması için yardım talep ediliyordu, hatta manivela sponsoru da bulunmuştu galiba, mesela bir manivelaya sponsor olursanız o manivelanın resmini alıp hangi eylemlerde kullanıldığını da öğreniyordunuz (gülüyor). İşte durum bu kadar berbattı (gülüyor).
Dürüst olmak gerekirse, para zarar vermek için değil aslında hayvan kurtarmak için lazımdı; çünkü esas pahalı olan buydu. Eğer 15 beagle kurtarıyorsak, bunlardan bazılar hayvan kurtarma mekanlarına gönderiliyordu, ve bizler de buraya para vermek zorunda hissediyorduk kendimizi, çünkü bu insanlar bu hayvanlara bakmak için sürekli fon arıyorlardı. Supporters Group’dan elde ettiğimiz paranın birçoğu hayvan kurtarmaya harcandı, yoksa zarar vermek için yapılan eylemlere harcanmadı, çünkü bir yere girip de oraya hasar vermek çok da paraya mal olmuyor.
Daha sonra ALF Supporters Group’un bültenini yayımlama işini üstlendim, aynı zamanda ALF’in Basın Sözcülüğü işini de yürütüyordum. Sonunda bu sebepten dolayı da tutuklandım. Bu şöyle oldu; Sheffield’da bazı insanları tutukladılar. Kürk ticaretine karşı kullanılmak için birisi bir kundaklama aleti yapmıştı. Ülkedeki birçok mağazada kürk reyonları bulunuyordu. Buradaki amaç, birisi kundaklama aletine zaman ölçer yerleştirecekti, bu alet bir sigara paketinde bulunacaktı, alet gün boyunca mağazada duracaktı, ve geceyarısı da patlayacaktı. Amaç yangın çıkarıp zarar vermek değildi, amaç fıskiye sistemini çalışmasıydı, böylece yüzbinlerce pound değerinde zarar verilmiş olacaktı. Bu kişiler bu eylemi kendi şehirlerinde yapmak gibi bir hataya düştüler. Kendi şehirlerindeki bir mağazayı kullanınca polisler anında bu grubu yakaladı. Kundaklama aleti yapıldığında bu insanlarla tanışmam istenmişti. Bu insanlar bu aleti neden yaptıklarının bilinmesini istiyorlardı; çünkü eylem gerçekleştiğinde medya benimle bağlantı kurup ne olup bittiğini öğrenmek isteyecekti. Ancak hepsi tutuklandı, ben de tutuklandım sonuçta, çünkü toplantılarını yaptıkları dairede polis tarafından basılmıştı. Konuşuyorlardı ve konuşurken benim de adım geçmişti. Böylece polis beni ve Vivien Smith’i tutukladı. Smith de Supporters Group bülteninin editörüydü. Ülkenin farklı yerlerinden birçok insan tutuklandı. Başka insanları kundaklama yapmaları konusunda desteklediğim iddia edilerek suçlu bulundum. Bunun sebebi de yayımladığımız bültendi. Nasıl akın yapılır, adım adım gösteren bültenler yayımlamıştık, çünkü o dönemlerde uzun bir süre boyunca paçamızı sıyırabiliyorduk. Senelerdir böyle devam etmişti. Paçayı iyi sıyırmıştık gerçekten! Bunu bugün pek kimse yapmaya cesaret edemezdi, çünkü o zamanlar polisin bizim yaptıklarımızla fazla bir alakası yoktu, ilgilenmiyorlardı. Bizi küçük görüyorlardı, bu yüzden biz de çok kolay bir şekilde yırtıyorduk, insanları eylem yapmaya çağırıyorduk, bize hiç bir şey olmaz sanıyorduk. Ama sonunda oldu!
Mahkemede herkesin bir rütbesi olduğu söylendi. ALF’in anonim olarak çalıştığını anlamadılar ya da anlamak istemediler. Her insana farklı bir rütbe vermek istediler. Ben mesela “General”dim, diğerleri de “Bölge Komutanı” olarak fişlendiler. Vivien benim “Teğmenim” olarak sınıflandırıldı, kundaklama aletini yapan diğer insanlar da “piyade erleri” olarak sınıflandırıldı. 10 yıl ceza aldım. Elbette general filan değildim, ama beni böyle gösterdikleri için hakim beni böyle görmekten son derece memnundu. Aletleri hazırlayanlar 4 seneyle yırttılar, ben de insanları bir şeyler yapmaya cesaretlendirmek dışında birşeyle asla suçlanmadım. Eğer ben olmasaydım bu eylemlerin gerçekleşmeyeceğini düşünüyorlardı, tabii çok saçma, ama hakim buna inanmak istedi ve inandı. 10 yıllık cezamın 6 yıl 8 ayını yattım.
Oralarda durum nasıldır bilemiyorum, ama burada uzun süreli hapis cezası (müebbet hapis değil) aldığınızda bunun 2/3ünü yatarsınız, elbette eğer hapishane kurallarını çiğnemezseniz, çiğnerseniz süre uzayabilir. Bana şartlı tahliye verilmedi, cezamın 2/3lük bölümünü yatmak zorunda kaldım. Ama bu da diğer insanların eylemler yapmasını engellemedi. ALF eylemleri hala sürüyor. Odak noktası değişti belki ama artık eskisinden daha da güçlü bence. Biz eylemler yaparken organize kampanyaların parçası olarak düşünmüyorduk hiç. Üzerine gidebileceğimiz her türden hayvan sömürüsüne saldırıyorduk. Olayın bütün değeri de burada zaten, ama bir ALF eylemi daha etkilidir, ve var olan bir kampanyaya bağlı olarak da yapılıyorsa daha fazla etki yaratabilir. SHAC’e ve SPEAK’e karşı yürütülen iki büyük kampanya var. Her iki kampanyayı da desteklemek için ALF eylemleri yapıldı. Kampanyayı organize edenler yasa çerçevesi içerisinde hareket etmeyi tercih ediyorlar ama ALF’i de kendi kampanyalarını desteklemekten men edemezler ve ALF’in eylemlerinin de kampanyalarının daha çok duyulmasını sağladığını inkar da edemezler. Doğrudan eylemler söz konusu olunca herşey değişiyor. Bana göre, bu herşeye saldırmaktan daha etkileyici bir yöntem. Sadece dirikesimle de ilgili değil ayrıca. Mesela, geçen yıl tazıları korumayı hedefleyen bir Greyhound Action grubu Glastonbury Stadındaki yarışların sona erdirilmesi için kampanya düzenlemişti. Bu kampanyada broşürler, yazılar dağıtıldı, gösteriler düzenlendi. Sonra birden bire ALF stada üç ayrı saldırıda bulunup zarar verdi, ve oranın sorumlusu olan adam yarışı iptal etti. Greyhound Action, ALF’i kınamadı, oysa eskiden bazı “barış yanlısı” organizasyonlar öyle yapmamışlardı, ama Greyhound Action “ALF’in kendi hedeflerine önemli bir katkıda bulunduğunu” kabul etti, hatta “bazı eylemcilerin kahramanlıklarından” bahsedecek kadar ileri de gitti.
Bir dakikalığına Situasyonistlere geri dönelim; çünkü insanlar sizin anarşistlerden etkilendiğiniz gibi yanlış bir inanca sahip. Situasyonistler Guy DeBord’un Society of the Spectacle’ın etkilenmiştir, siz de Raoul Vanigem’in Revolution of Everyday Life-Günlük Hayatta Devrim’inden etkilendiniz. Situationistlerin yapmaya çalıştıkları şey marifet isteyen bir şeydi, şunu yapıyorlardı onlar: görüntü ve rutinin tek gerçeklik olarak kabul edildiği ve hayvanların da bu yanlış gerçeklik içerisinde tutuklu kaldıkları bir hayatın duvarını delmeye çalışıyorlardı. Onların öncelikle Fransa’da sonra da başka yerlerde yaptığı şey, durgunlaşmış alanlarda enerji patlamaları yaratıp bu yanlış gerçeklik duygusundan sıyrılmaya çalışıyorlardı. Bu insanlar eylemci veya terörist değildi, sanatçıydılar.
Kesinlikle! Bugünlerde sık sık Matrix filminden söz ediyorum. Toplumumuzda meydana gelen şey aynen bu filme benziyor, hayvanları düşünürsek yaşanan şey gerçekten de bu. İnsanların hayatı tamamen bu soykırımın yanıbaşında yaşanıyor ve herkes günlük hayatını yaşamaya devam ediyor, günlük işlerini yapıp güzel görünüyor, arkadaşlık ediyor, herşey mükemmel bir şekilde akıp geçiyor; ama alttan alta çoğu insanın farkında olmadığı bir katliam yaşanıyor, bunu bilmek de istemiyorlar üstelik. Korkunç bir soykırım yaşanıyor, ve bana göre insanlar bir yanılgı yaşıyorlar, ve gerçeklik algılarından koparılmış durumdalar eğer ne demek istediğimi anlıyorsanız. Elbette durum bundan daha vahim. Ayrıca bu bir insanlık durumu. Tamamen bu yanlış var olma biçimini yaşamakla alakalı bir şey bu.
“Türcülük” terimi artık hayvan hakları hareketinin bir parçası, ama türcülüğün zıddı da insan ve hayvan dünyasında simültane şekilde yaşanıp duruyor; bu da herşeyin dışarıdan normal ve iyi göründüğü gibi bir yanılsama yaratıyor oysa herkes boğazlanıyor. Sadece dirikesimdeki hayvanlar değil veya çiftliklerdeki hayvanlar değil, ama özellikle Müslümanlar, yoksullar, ve farklı ırktan insanlar da hedef seçiliyorlar- hem de yığınla insan. Hayvan hakları hareketinde ALF düzene yapılmış bir uyarıydı, bazı insanların artık bu duruma katlanmayacağına dair bir işaretti. Bu yorum sizi memnun ediyor mu?
Evet! Biz de böyle hissediyorduk. Eylem yapacaktık ve sırtımızı yaslayıp da oturmaya hazır değildik, insanlar yaptıkları yanlarına kar kalsın diye düşünmüyorduk, ama fiziksel olarak birşeyler yapmaktan daha fazla bir şeydi. Her zaman böyle işleri karıştırmak gibi bir fikrimiz vardı, insanları düşünmeye sevketmek, daha önce hiç yapılmamış bir biçimde insanları bir şeylerin farkına varmalarını sağlamak gibi bir fikrimiz vardı.
Sizin “hayvanlara yapılan zulüm dilekçelerle, imza listeleriyle, mezbahaların yanında el ele tutuşarak sağlanmayacak” şeklinde bir sözünüz var. Sizce bu hala geçerli olan bir durum mu?
Evet buna katılıyorum, bunu söyledim, bugün hala geçerli olan bir söz söylemişim, ayrıca bu mesele sadece ALF eylemleriyle de düzelmeyecek. Bence hayvan zulmünün sona ermesi için birçok farklı eylem biçiminin yanyana gelmesi gerekiyor. Bunun birçoğu da eğitimden kaynaklanacak, çünkü hayvanların zulme uğradığı en büyük alanlardan birisi hayvan yetiştiriciliği ve hayvanların gıda için boğazlanması. Bunu yenmenin en iyi yöntemi insanları vegan olmaları için eğitmek; bu da doğrudan eylem gerektirmeyen bir şey. Kasapların dükkanlarına taş atanları eleştirmeyeceğim. Bunu kendim defalarca yaptım, ama daha temel bir çözümü insanları eğiterek başarabiliriz. Eğitsel bir çaba herkesi değiştiremeyecektir, ama birçok, birçok insan için bir fark yaratabilir. Hayvan hakları hareketinde aktif olduğumda, ilk kez vegan olduğumda, yaşadığım yerde 30 km çapında hiçbir yerde vegan olduğunu sanmıyorum. Etraftaki veganlar deli gibiydi. Hayvan haklarıyla alakalı insanlar değillerdi, tuhaf insanlardı (gülüyor). Ben gerçekten sıradan birisi olduğum için hayvanların başına neler geldiğini öğrendikçe bir şeyler yapmak istedim, önce vejetaryen oldum, ardından da vegan oldum. O günlerde çok az vegan vardı, ve Vegan Society’e yeni birisi katıldığında büyük bir olay sayılıyordu bu. Şampanyayı çıkarmak gibi birşeydi. Eğer şimdi olsaydı sürekli kafanız iyi olurdu; çünkü çok fazla sayıda insan vegan oluyor.
Vegan Society’nin hazırladığı (Kraliçe gibi!) bir partiye davet edildim, kendi kendime şöyle düşündüm “harika! Başka veganlarla tanışma fırsatım olacak!”. Allahtan vegan prensiplerim ve inançlarım çok kuvvetliydi, eğer böyle olmasaydı vegan olarak kalmazdım, çünkü partiye gittiğimde gördüğüm insanlar tamamen anormal tiplerdi. Üzerinde 7 palto olan bir adam vardı, bir diğeri ise baş aşağı asılan bir adamdı, her gün belli bir süre bu pozisyonda kalması gerektiğine inanıyordu. Hiç birisinin kampanya yapmak, dirikesime karşı çıkmak filan gibi bir derdi yoktu. Garip veganlardı hepsi de. Kendimi orada hiç iyi hissetmedim, et yiyorlardı, ne yapacaktım peki? Sonunda hayvan haklarını savunan daha çok insan vegan oldu, bana daha çok benziyorlardı. Böylece kendimi daha rahat hissettim. Avcılık karşıtı bir grubumuz vardı Kuzey Londra’da, insanlar da avcılığa karşı oldukları için bize katılıyorlardı, gidip bir tilkiyi kurtarmak istiyorlardı. Belki çoğu et yiyordu ama birkaç hafta içerisinde hepsi vegan oldu.”Sadece tilkilerle olmaz, diğer hayvanları düşünmüyor musunuz?” diye sorardık. Böylece grubumuza katılan insanların hepsi veganlığa geçti, aynı anda başka hayvan hakları gruplarında da aynı şeyin yaşandığını biliyordum. Bir grup içinde veganlar varsa, birisi diğerini etkiler değil mi? Yıllar boyunca daha fazla insan vegan oldu, bugünlerde artık yalnız kaldığınız söylenemez.
Artık herşey farklı. En güzel rüyalarımda bile olayların bu şekle dönüşebileceğini hayal edemezdim. Etrafımızda hala hayvan katliamı devam ediyor, ama eskiye oranla herşey daha iyi. Ben başladığımda, 35 yıl önce, şu anda var olan hiç birşeye ulaşmak mümkün değildi. Bugün soya sütü her yerden getirilebilir. İmitasyon etler satılıyor artık, sosyal olarak da bayağı yaygın. İlk vegan olduğumda içebildiğim tek soya sütü iğrenç bir maddeydi, içinde yeşil katkı boyası da vardı. Bir tane daha vardı, pudra formunda çayın üstünde dolaşıp duran cinsten, ben de sonunda katkısız çay içmeye karar verdim. Bir tane imitasyon et vardı, Etsiz Biftek adında iğrenç bir şey. Deri ayakkabı nasıl tat verirse o şekilde bir tadı vardı (gülüyor), bu yüzden ben de mercimek yemeye karar verdim, soya fasulyesi, böyle basit şeyler yedim. İlk vegan sosu ve sıvı proteinler çıktığında cennete gittiğimizi sandık. Süpermarketleri sevmiyorum. Keşke hiç olmasa, ama eğer var olmaları gerekiyorsa bari bu vegan ürünleri satsınlar ki insanlar rahatça alabilsin. Bugün insanları gizlemek daha kolay, çünkü imitasyon domuz pastırması, hindi vs. alabilirlerse, o zaman elbette vegan olmaları onlar için daha kolay olacak.
İngiltere veganlığı- vejetaryenliği deli dana hastalığının sebep olduğu zarardan dolayı hemen benimsedi. Birkez öğrendikten sonra eğer kendilerini öldürebilir diye düşünerek bir çok kişi bir daha et yeme alışkanlığına dönmek istemedi, bu tabii ki binlerce inek ve çiftlik hayvanı korkunç şekilde ölmüş olsa da hayvan hakları hareketi için mükemmel birşeydi. Bugünün “büyükbaş hayvan kültürü”nün kapitalist çerçevenin sürdürülmesinde çok büyük bir etkisi olduğunu, yani kapitalizmin onlara uygun bir şekilde işlediğini; iklim değişikliği gibi konularla alakalı olarak Yeşillerin, iklim değişikliği ile ilgili yazılar yazanların, çevrecilerin et yemenin iklim değişikliğinin önemli sebeplerinden birisi olduğuna dair hiçbir yorumunu görmediğimiz gibi, bu gerçekliğin bir manifesto şeklini almasına da bir etkileri yok, oysa bilim George Monbiot’un belirttiği gibi veganların uzun zamandır söylediği şeylerin doğru olduğu sonucuna ulaşıyor. Ne düşünüyorsunuz?
Hayvanların başına gelenlerin insan üstünlükçülüğü diye tabir ettiğim birşeyden kaynaklığını düşünüyorum. Geçmişte nasıl beyaz üstünlükçülüğü, erkek üstünlükcülüğü olduysa ve belli bir grup insanın kendilerini diğer ırklardan üstün olduğuna inandırarak, mesela nazilerin aryan ırka inanması gibi üstünlükler taslamasına tanık olduysak bunun sonucu olarak siyahların ve kadınların da bu yüzden cezalandırıldığını görüyoruz. Bence burada söz konusu olan şey yanlış bir üstünlük hissi. İnsan üstünlükçülüğü akıl dışı ve adaletsiz bir bakıştır, öylesine derine işlemiş bir tavırdır ki diğer meselelerde son derece radikal olabilen anarşist, sosyalist ve benzeri insanlarda bile görülmektedir. Türcülük derimize kazındığı için insanların bunu alt edebilmesi çok zor olabilir; ama bence herşekilde meydan okunması gereken bir tavır bu, çünkü hayvanların sömürülmesinin temelinde bu tavır yatıyor. Mesela bence kapitalist sistem hayvan sömürüsünü iyice kızıştırıyor, çünkü bu sistemde herşeye bir meta gözüyle bakılıyor, ama kapitalizm hayvan sömürüsünün temel sebebi değildir. Temel sebep, bizim birşekilde hayvanlardan daha üstün olduğumuza dair yanlış tavrımızdır. Eğer hayvanların özgürlüğü diye bir şey söz konusu olacaksa işte bu görüşü değiştirmek zorundayız.
SHAC US ile alakalı olalarak neler söylemek istersin? Sonuçta 10 yılını hapiste geçirdin, çok uzun bir süre. Seni o zamanlar destekleyen bir vegan destek grubun da yoktu değil mi Ronnie?
Vegan Society aslında hayvan hakları mahkumlarına iyi bir diyet sağlama anlamında çok iyiydi, ama Joanne Brown adında bu işe kendini adamış bir kadının öncülüğünde yürütülen Vegan Mahkumları Destek Grubu bu işi devralmış durumda. Mahkumlar iyi bir diyet alsınlar, bakımları iyi yapılsın diye elinden gelen herşeyi yapıyor kadıncağız. Hayvan hakları mahkumlarının vegan yiyecekleri temin etmesi için yetkililerle görüşüyorlar. Ben ilk kez 1974’te hapse girdim, vegan diyete izin yoktu sadece vejetaryen diyet vardı. Vejetaryen diyete alındım ama birçok şeyi yiyemiyordum, böylece sonuçta sebzeleri yemeye başladım, ama bir çoğunu da yiyemiyordum; çünkü içinde peynir ya da yumurta vardı. Kendi yürüttüğüm birçok kampanyadan sonra biraz da parlamento üyesinin desteğiyle, İçişleri Bakanlığı’na bir dilekçe yolladım, ve bir şekilde vegan bir diyete ulaşmayı becerdim. Canterbury’de bir hapiste mahkemeyi bekliyordum ve aynı şeyi yedim her akşam. Sebze proteininden yapılmış bir burger getiriyorlardı, 3 ay boyunca bunu yedim. Eğer o günlerde hapiste bir vegan varsa seslerini duyurmak için bayağı bir uğraşmak zorunda kalıyorlardı. Arkadaşlar ve aile üyeleri yardım ediyorlardı etmesine ama hapisteki veganlara detsek olan bir kurum filan yoktu. Elbette bu da giderek değişti ve 80lere gelindiğinde hapiste artık vegan yiyecekler de verilir olmuştu. Son aldığım mahkumiyetteki vegan diyet harikaydı. Gerçekten çok güzel vegan yemekler icat etmişlerdi. Bazen yanlış yaparlardı, korkunç bir şey çıkardı ortaya ama çok sık olmazdı bu. Artık herşey daha iyi, çünkü herşey ilerledi, artık hapisteki veganların hakları da daha ciddiye alınıyor. Eskiden, hapiste Vegan Society kartı taşımanız gerekiyordu ve yetkililere bu kartı göstermeniz gerekebiliyordu. Vegan Society için iyi birşeydi belki ama üye olmayan vegan mahkumlar için daha karmaşık bir durumdu. Vegan olmayıp da tadı daha güzel olduğu için vegan diyete geçenler oluyordu, böylece vegan Society alakalı alakasız bir sürü insanı bir araya getirmiş oldu, bu insanlar vegan değildi ama sadece karta sahip olmak istiyorlardı. Şimdi vegan olduğunuzu söylüyorsunuz, onlar da sizi vegan diyete geçiriyorlar ve bu diyet yahudi, Müslüman ya da vejetaryen de olsanız aynen uygulanıyor. Veganların hakları tanındı gerçekten bu anlamda.
Hapisteyken benim tavrım şöyleydi, sırf hapse tıkıldım diye hayvan haklarını savunmaktan vazgeçtiğimi düşünmüyordum. Hapiste de hayvanlar için eylemler yapabilirsiniz. Birçok sebepten dolayı, iletişim daha zor. Mesela hapisane alanından dışarı çıkamıyorsunuz, ama daima yardım etme veya destek olma yolları var. Hapisteki ilk önceliğim sağlıklı olmaktı. 1986’da hapse atıldığımda sigara içen birisiydim (günde 10 adet) ve gerçekten de kendime bakmıyordum, çünkü hayvan hakları meselesine o kadar vermiştim ki kendimi başka bir şey düşünemiyordum. Böyle olmak uzağı görememekten kaynaklanıyor, Sistem hayatımı ele geçirdiği için kendime bakarak daha uzun yaşayabileceğimi düşünüyordum. Bana göre, sağlıklı birisi olarak bana yapılanın bir parçasını onlara ödetmiş oluyordum. Bir çok insan hapiste sigaraya alışır ama haftada sadece bir tane içme şansınız olunca onu satın almama konusunda iradeli davranınca, işte o zaman fikrinizi değiştiriyorsunuz; çünkü istediğiniz zaman dükkana gidip de sigara alma şansınız yok ki. Bence bunun bana faydası oldu, ben de sigarayı bıraktım ve koşmaya başladım mesela, badmintona başladım, bunun gibi şeylerle uğraştım. Hapiste olduğu kadar sıklıkla koşmuyorum şimdi ama en haftada birkaç kez bunu yapmaya çalışıyorum, hem sigaraya da yeniden başlamadım. Eğer hapise atılmasaydım hala sigara içiyor olabilirdim.
İkinci olarak, eğtim başka bir yönüydü olayın. Çalışmanız lazım ama alternatif olarak eğitim de görebilirsiniz. Bir çok mahkum bunu yapmayı sevmiyor çünkü karşılığında iyi para ödenmiyor, onlar da sigara almalarına yarayacak kadar çok para kazanmak istiyorlar. Elbette eğer sigara içmiyorsanız bu tuzağa yakalanmanız zor. Ben kendimi hayvan hakları için mücadele etmeme yarayacak şekilde eğitmeye karar verdim. Farklı diller öğrendim, böylece başka ülkelerden bana yazan, benimle iletişime geçmek isteyen ama İngilizce bilmeyen insanlara mektup yazabiliyordum. Bilgisayar öğrenmek de o günlerde yapılabilecek ve faydalı da olacak birşeydi. Ayrıca insanlara mektup yazmak da vardı işin içinde, ama dikkatli olmak zorundaydınız çünkü yasal olmayan bir şeyler yazabilir ve başınızı derde sokabilirdiniz. Burada dikkat edilmesi gereken şey, hapisteyseniz ve güçlüyseniz ve mağlup edilmemiş bir tavrınız varsa, dışarıda hayvan hakları için mücadele veren insanlar için bir ilham kaynağı olabilirsiniz.
Barry Horne, Jill Philips, Gari Allen, Tom Worby, Mike Hill ve daha bir çok kişi hareketten uzaklaştı, kaçtı, ispiyoncu oldu, yan çizdi, mücadeleden vazgeçti . Bu kişilerden bazılarının çocukları oldu, ortadan kaybdoldular, ya da hareketin en önünde yer alıp hayvan hakları biletini kendi şöhretleri için kullanan ve gerçek mücadeleyi baltaladılar, gerçek mücadeleyi yürüten kişilerin yeteneklerini, enerjisini ve başarılarını para ve medya için çaldılar. Benim size sorum şu: bu hareketin gelecekte alacağı ideolojik biçimi bugünden kontrol etmek mümkün mü?
Kimsenin zorlama manasında kontrol etme gibi bir gücü yok. Sadece insanların söylediğiniz şeyleri dikkate almasını ümit ediyorsunuz. İnsanların Hareketin ilerlemesine etkileri olabilir, insanlar başkalarının dinleyeceği şeyler söyleyebilir, bu da her birimizin ümit edebileceği en iyi şey herhalde. Eğer iyi fikirler üretebilirsek, insanların bu fikirleri ciddiye alacağını ümit edebiliriz. Bütün hareketlerde hainler vardır, sırttan vuranlar vardır, sadece hayvan hakları meselesiyle kısıtlı bir şey değil bu. Bence bunu aklımızda tutmamız lazım. İnsanlar Martin-Luther King’in protestolara çok az insan katıldığı için üzüldüğünü söyledi bana. Hayvan hakları hareketi söz konusu olduğunda esas mesele en çok etkiyi nerede gösterdiği, gerçekten de bütün mesele bu değil mi?
Peki ya eskiden gizlice çalışan ama artık alenen görülen güçler için ne diyeceksiniz? İşçi Sendikası Hareketi’nin bu hale nasıl geldiğini görmek çok kolay, ve hayvan hakları savunucularını terörist olarak göstermek yerine dünyaya faydalı şeyler katmak isteyen insanlara ne oluyor bilmek istiyorum. Acaba bütün özgürlük hareketlerine son veren tek ve aynı sebep bu mu? Hayvan hakları kuru gürültüyle kazanılabilir mi?
Gerçekten kötü insanlarla karşı karşıyayız. Bu konuda değişen bir durum yok. Bu ülkede gerçekten olan şey şu: artık sosyalizm yok. Thatcher zamanından çok daha kötü hale gelmiş hırs dolu bir kültürden söz ediyoruz. Büyük politik partilerden önemli bir şey çıkacağını sanmıyorum, Yeşiller de hayvanlar için herşeyi daha iyi yapmak ve insanlar için de sosyal adalet sağlamak söz konusu olduğu sürece en iyi seçenek gibi görünüyor. İngiltere’de “Hayvan Hakları Partisi-The Party for Animals” diye bir partimiz var artık, ama bu parti tek konuya odaklı bir parti ve bana sorarsanız Yeşilleri desteklemek daha iyi. Gençliğimdeki gibi anarşist değilim. Diğer hayvanlarda olduğu gibi insanlarda da bir lidere çok güçlü bir ihtiyaç olduğu sonucuna vardım. Bu gerçekle savaşmak yerine, hayvan özgürlüğü savaşında bunu ciddiye almalıyız. Ne yazık ki, anarşizmi savunanlar, kötü adamların işi çekip çevirmesine izin veriyor ; çünkü iyi insanların bile lider olmaması gerektiğine inanıyorlar. Eğer gerçekten işlerin bizim istediğimiz gibi olmasını istiyorsak,hayvan özgürlüğünü savunanlar politik iktidarı ele geçirmek zorunda.
Hayvan özgürlüğünü gerçekleştirmek için insanların davranışlarını değiştirmek zorundayız, bunu yapmanın da iki yolu var- eğitim ve zor kullanma. Hayvanlara düzgün davranmasını istediklerimizi eğitmeli ve diğerlerini de mesela kanunlarla vb. ile öyle yapmaya zorlamalıyız. Çoğu insan hayvanların gördüğü zulme karşı çıkmak için parmağını kıpırdatmayacaktır. Bunu kabul etmek zorundayız. Bu insanlar pembe dizi seyretmekle, Biri Bizi Gözetliyor vb. izlemekle meşguller. Ancak halktaki bu ilgisizlik eğer iktidarı ele geçirirsek çok işimize yarayabilir, çünkü çoğu insanın hayvan haklarından yana bir hükümetin yaptığı yasalara da karşı çıkmayacağı anlamına gelir. Politik arenada aktif olmak zorundayız, bana göre Yeşil Parti bu iş için uygun, hayvan koruma yasalarını geçirecek güçlü bir hükümet kurabilir. Eğer insanları eğitmeyi başarırsanız, ama sonuçta bu insanların seçeceği kimse yoksa, bu insanları eğitmekten alınan kazancın yarısı kaybolmuş oluyor.
Hayvan laboratuarlarındaki kurbanları korumak için hiçbir şey yok. Hala sık sık yakılıyorlar, zehirleniyorlar, izole ediliyorlar, radyasyona maruz bırakılıyorlar, travmalar yaşıyorlar, şok geçirip zulme uğruyorlar. Sigara içmeye zorlanıyorlar, annelerinden yoksun bırakılıyorlar ve HIV ile hasta ediliyorlar. Sonra da öldürülüyorlar. Dünya’da hala hayat var mı?
Çok korkunç bir durum, evet ; ama biliyorsunuz karanlığa küfretmektense bir mum da sen yak diye bir söz var. Merhametten çok öfke hissediyorum. Eğer bir insanın bir hayvana işkence ettiği bir fotoğraf görsem “Aman Allahım, zavallı hayvan !” diye düşünmüyorum, “şerefsiz, bunları durdurmak istiyorum.” diye düşünüyorum. İşte kampanya düzenleyen kişilerle hayvanları kurtaran kişiler arasındaki fark burada yatıyor.
İnsanların tavırlarını değiştirmek, insanların davranışlarını değiştirmek meselesi bu mesele. İnsanlar davranışını sadece iki sebeple değiştirirler. Birinci sebep eğer değiştirmeyi istiyorlarsa değiştirirler. İkinci sebep ise, değiştirmemekten çok korkuyorlarsa değiştirirler. İnsanları eğitmek zorundayız, böylece insanlar değişmeyi isteyebilecekler, ama ayrıca değişmekten başka şanslarının da olmadığını hissettirecek şekilde eğitmeliyiz onları. Çok basit görünüyor biliyorum ama, karşı karşıya olduğumuz şey tamamıyla bu. Hayvan soykırımının tam da ortasındayız. Eğer hayvanların başına gelenlerin %1’ini düşünmeye başlasanız, beyniniz havaya uçardı. Bunun yaşandığını biliyorsunuz ama yapabileceğiniz bir şey yok; çünkü siz de kaybolur gidersiniz bütün bu olayların içinde, bu yüzden bence bunu nasıl durdurmak lazım sorusu üzerine odaklanmalıyız, bu soykırımı durdurmak için iyi stratejiler geliştirmeliyiz, nelerin işe yaradığı ve nelerin boşuna olduğunu anlamak için iyi düşünmeliyiz. Hayvan sömürüsünün her alanında zayıf halkalar bulunuyor, ona son vermek için işte bu zayıf halkalara baskı uygulamamız lazım.
ALF’in ilk eylemlerinin çoğu dirikesim üzerineydi. Şu anda İngiltere’de dirikesim oranları her yıl için 3 milyonun üzerinde. 70lerin ortasında 6,5 milyondu bu sayı. “Ne değişti?” diye sormak lazım; çünkü dirikesimi engelleyen herhangi bir yasa çıkmadı. Bence hayvan deneyleri yapmayı düşünen insanların çoğu korkuyor. “Bu deneyi yapmanın başka bir yolunu bulmam lazım, yoksa başıma ne geleceği belli değil” diye düşünüyolar.
İnsanların deneyleri yapması tamamen kendi istekleriyle alaklı bir şey. Hayvan deneyleri yapmamalarını söyleyen bir yasa da mevcut değil. Bu beni düşündürüyor işte, değişen ne ki? Ne oldu da değişti ? O dönemde ne oldu? O dönemde olan şey, işte dirikesimcilere karşı ayaklanan bu insanların kurduğu radikal hareketti. Değişen buydu işte.
Şimdi fark yaratmak istiyorsak vitesi değiştirmemiz lazım. Açıkçası artık herşey daha sert, ama deneyleri yürüten insanlara kişisel baskılar da uygulanmalı, şirket yöneticilerine de uygulanmalı bu baskı, sonuçta en son kararı onlar veriyor. Bence özel hayatları rahatsız edilmeli. Neden bir şirket hayvanlara işkence etsin ki diye soruyorsunuz kendinize, ve bir bakıyorsunuz ki bütün mesele şirketi yönetenlerin tek derdinin daha paralı yaşamak olduğunu görüyorsunuz. Eğer insanlar deneylerden böyle hoş bir hayata sahip olacakları parayı kazanmazlarsa o zaman “acaba bunu yapmalı mıyım?” diye düşünmeye başlayacaklar; çünkü deney yapmalarına sebep olan şey asla geçerli değil. Bu ülkedeki bütün gaddar yasalara rağmen bence hala bu insanların hayatını zorlaştırmanın yasal yolları var. Bence insanların bu yan yolları keşfetmesi gerekiyor. Mesela, dirikesimciler genellikle gizli yaşıyorlar. Komşularına ne iş yaptıklarını söylemiyorlar. Eğer hayvan hakları savunucuları bu insanların ne olduğunu açıklarsa bu kişiler üzerinde büyük bir baskı oluşmuş olur.
Açıkçası ben ALF’in başarılarından çok memnunum. Ama tekrar başlamak gibi bir şansım oslaydı herşeyi farklı yapardım, ALF’e olan katkılarım açısından bugün farklı yapacağım üç şey var.
Eğer o günlere dönebilseydim kişisel olarak yapacağım şeyler bunlar yoksa başkalarını yapmaları için cesaretlendireceğim şeyler değil. İnsanları kendimin yapmayacağı şeyler yapmaları için cesaretlendirmezdim. Artık doğrudan eylemlere katılmıyorum; çünkü kişisel ve taktiksel sebepler nedeniyle artık yasaları çiğneyebilecek bir durumda değilim. Bu yüzden diğer insanların yasaları çiğnemesini öneremem, çünkü kendim almaya hazır olmadığım sorumlulukları başkası alsın diye insanları cesaretlendirmek doğru değil.
İlk olarak, eğer başa dönebilseydim, hiçbir laboratuara gitmezdim, hiçbir araştırma merkezine gitmezdim. Doğrudan hayvanları sömürenlerin evlerine giderdim ve yapılan protestolar da hayvan sömürücülerine odaklanırdı doğrudan, çünkü eninde sonunda bütün iş bu işi yapanlarla alakalı. Bütün o şirketler insanlar tarafından yönetiliyor ve eğer geri dönebilsem doğrudan bu insanlara giderdim. Onları öldürmekten söz etmiyorum, ama onlara belli oranda şiddet uygulama seçeneğini de bir kenara atmazdım açıkçası. Özel hayatlarının ızdırapla dolması için birçok yöntem denerdim. O konforlu evlerinin masrafları yaptıkları dirikesimlerden kazandıkları paralarla ödeniyor.
İkinci olarak, ALF ile alakalı bütün o şiddetten yalıtılmışlık meselesini tamamen iptal ederdim. Birçok hayvan hakları ve hayvan özgürlüğü eylemi tamamen eğitimsel olmalı, bu yüzden de şiddetten uzak olmalı ama, insanların hayvanları sömürenlere karşı şiddet kullanmasının ahlaken yanlış olduğuna inanmıyorum.
Üçüncüsü, ve esas önemli olan da bu, hayvanları laboratuardan çıkarmazdım. Bunun sebebi, laboratuarların kapanmasını sağlamadıkça onları oradan kurtarmak hayvanların çektiği acıyı azaltmıyor. Hayvanlar kurtarılsa da yerine başkaları geliyor. Dahası, kendilerine yuva bulduğunuz, kurtarma merkezlerine götürdüğünüz hayvanlar başka istenmeyen, sokağa atılan hayvanların yerini işgal etmiş oluyor. Bu yüzden bir hayvanı kurtarırken aslında diğer iki tanesini mahkum etmiş oluyorsunuz. Ayrıca, hayvanların kurtarılması bu yerlere gerekli finansal baskının yapılmasını sağlamaz, oysa bu tür yerlere yapılan baskınlardan sebep olduğu finansal zarar daha büyüktür.
Hayvanların kurtarılmasıyla alakalı böyle küçük bir problemim var. Bence çok övülmeye değer bir şey kesinlikle ve kötü bir şey olduğunu da söylemiyorum (eşim ve ben 4 köpek ve 10 kedi kurtardık); ama hayvan özgürlüğüyle alakası yok bunun. Hayvan özgürlüğü insanların davranışlarını değiştirmekle alakalıdır. Esas olarak insanlarla alakalı bir şeydir, hayvanlarla değil. Beni üzen şey, o iyi hayvan hakları eylemcileri kurtarma olayları esnasında yakalanıyorlar, ve enerjilerinin çoğu da buna gidiyor. Kurtarma eylemleri esas eylemlere katılamayanlara bırakılmalı. Bir benzetme yapmak gerekirse: kalp cerrahı olmak da postacı olmak da önemli bir iştir. Ama yetenekli bir cerrah zamanının çoğunu ameliyat yapmak yerine posta dağıtmakla geçirirse, bu, yeteneğinin heba edilmesinden başka bir şey değildir. İşte kurtarma olayına kendini adayan o iyi eylemcilerle ilgili böyle hissediyorum.
Hayvan kurtarma olayının, öldürmeden kurtarma olayını desteklememenin sonuçlarından birisi Ingrid Newkirk gibi insanların kendi arazilerinde en son teknoloji fırınlar ve dondurucular açmasına izin vermesi. Newkirk bunu gerçekleştirdi, hem halkın hem de hayvan haklarını savunanların nazarında sanki hayvan haklarını savunuyormuş gibi bir ilüzyon yaratıyor.
Hayvanları kurtarma işine girişerek aslında PETA yetkin bir şekilde kampanya düzenleme yeteneklerine zarar vermiş oldu. Hayvan özgürlüğü, insanların davranışlarını değiştirmek için kampanyalar düzenlemekle de alakalıdır. PETA’nın hayvan kurtarma işine girişme sebebini kimse bilmiyor. Çöp bidonlarında düzinelerce hayvan cesedinin bulunması iğrenç bir şey, bu elbette hayvan hakları ve hayvan özgürlüğü için yapılan bütün eylemlere zarar veren bir olay. Yılardır süren eylemleri, kampanyaları silip atıyor, çünkü insanlar bu tür şeyleri unutmazlar. Kampanyaları yürütenler hükümetler ve yerel otoriteler üzerinde baskı kurmalı, doğrudan kurtarma eylemlerine katılmak yerine hayvanların kısırlaştırılmasını sağlamalı.
Dahası, PETA gibi büyük kuruluşların ödemesi gereken ücretler var, büyük ofis kiraları vs var. Burada öncelikler değişebilir, en önemli eylem metodu nedir sorusu, nasıl daha fazla para kazanabiliriz sorusuna dönüşebilir. Dikkat edilirse bu iki şey birbirinden çok farklı. Hayvan özgürlüğü mücadelesini kazanmak için, bu meseleye uzun süre odaklanmak gerekir. İngiltere’de kazanılan bazı mücadeleler, mesela Newchurch hint domuzu çiftliğinin kapatılması gibi başarılar, eylemcilerin yıllarca bu mesele üzerine eğilmesi sonucunda başarılmıştır. Ancak kuruluşlara en çok para getiren şey yeni kampanyalardır. Yeni bir kampanya başlatıp “ Bu yeni bir kampanya, bize para verin” dersiniz. Bu yüzden bu büyük kuruluşların yapmaya meyilli olduğu şey, sürekli yeni kampanyalar başlatmak ve bu arada bir süredir devam eden kampanyaları hedeflenen sonuç başarılmamış olsa bile sona erdirmektir. Bunun sebebi de ana hedefin kampanyayı kazanmak olmaması, para kazanmak olmasıdır. Büyük bir sorun elbette bu, birçok ulusal kuruluşun, hatta daha iyi ve daha radikal kuruluşun bile işin içine karışmış olduğu büyük bir problem. İnsanların hayvanları korumak için para kazanmasına karşı değilim; ama büyük kuruluşların o kadar çok çalışanı var ki bir müddet sonra şirket gibi çalışmaya başlıyorlar, bu bir sorun elbette.
Sonuç olarak, açıkçası, bu, kesinlikle bizim kazandığımız bir savaştır, bunu belirtmek isterim. Daha fazla sayıda insan vejetaryen ve vegan oluyor, kürk ticaretinin büyük bölümü İngiltere’de sona erdirildi, aynı şey diğer ülkelerde de meydana gelmeye başladı. Dirikesim eskisine oranla daha az görülüyor, İngiltere’de avcılığa yasak getiriyoruz (pek etkili olmasa da bir başlangıç sayılır), ve hayvanları eğlence sektöründe sömüren endüstriler de (özellikle sirkler ve tazı yarışları) artık ölüyor, çevreye verilen büyük zararla daha fazla sayıda insan ilgilenmeye başladı. Gidecek uzun bir yol var önümüzde, ama eğer güçlü olursak, olumlu yaklaşırsak, ısrarcı olursak, kararlı olursak, eninde sonunda oraya varacağız.
Gönderen : CemC tarih : Tuesday 23 December 2008 - 18:31:10 |
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)